آرتروز پاتلوفمورال چیست؟

آرتروز پاتلوفمورال (Patellofemoral Arthritis) نوعی آرتروز زانو است که مفصل بین استخوان کشکک و استخوان ران را درگیر می‌کند. این بیماری زمانی ایجاد می‌شود که غضروف پوشاننده سطح پشتی کشکک و شیار مفصلی استخوان ران به‌تدریج آسیب ببیند و فرسوده شود. در نتیجه، حرکت کشکک روی استخوان ران می‌تواند با درد، خشکی و محدودیت حرکتی همراه باشد.

درد ناشی از آرتروز پاتلوفمورال معمولاً در قسمت جلویی زانو یا پشت کشکک احساس می‌شود و هنگام بالا رفتن و پایین آمدن از پله‌ها، بلند شدن از صندلی، چمباتمه زدن یا نشستن طولانی‌مدت با زانوی خم‌شده شدت پیدا می‌کند.

این بیماری ممکن است تنها مفصل بین کشکک و استخوان ران را درگیر کند یا همراه با آرتروز سایر قسمت‌های زانو ایجاد شود. شدت آسیب غضروف، وضعیت قرارگیری کشکک و میزان درگیری مفصل در انتخاب روش درمان اهمیت دارند.

در ادامه، آناتومی مفصل پاتلوفمورال، علت و عوامل خطر، علائم، درجات بیماری، روش‌های تشخیص و درمان‌های غیرجراحی و جراحی آرتروز کشکک زانو را بررسی می‌کنیم.

آناتومی مفصل پاتلوفمورال زانو

استخوان کشکک (Patella) استخوان کوچکی است که در قسمت جلویی مفصل زانو، یعنی محل اتصال استخوان ران (Femur) و استخوان درشت‌نی (Tibia)، قرار دارد.

این استخوان از مفصل زانو محافظت می‌کند و بخشی از سازوکار عضلات بازکننده زانو محسوب می‌شود. تاندون عضله چهارسر ران به قسمت بالایی کشکک متصل می‌شود و تاندون کشکک، این استخوان را به برجستگی جلویی استخوان درشت‌نی متصل می‌کند. کشکک درون شیاری در انتهای استخوان ران قرار می‌گیرد که به آن شیار تروکلئا (Trochlear Groove) گفته می‌شود.

هنگام خم و صاف کردن زانو، استخوان کشکک درون این شیار حرکت می‌کند. این حرکت به عضلات چهارسر ران کمک می‌کند تا زانو را با کارایی بیشتری صاف کنند. سطح انتهایی استخوان ران، شیار تروکلئا و سطح زیرین کشکک با بافتی صاف و لغزنده به نام غضروف مفصلی (Articular Cartilage) پوشیده شده‌اند.

غضروف مفصلی باعث می‌شود استخوان‌ها هنگام حرکت زانو به‌راحتی روی یکدیگر بلغزند و اصطکاک میان سطوح مفصل کاهش پیدا کند. سلامت غضروف، شکل شیار تروکلئا و قرارگیری صحیح کشکک درون آن، همگی برای عملکرد طبیعی مفصل پاتلوفمورال اهمیت دارند.

آرتروز پاتلوفمورال چیست؟

آرتروز پاتلوفمورال که با نام آرتروز مفصل کشکک و استخوان ران نیز شناخته می‌شود، زمانی ایجاد می‌شود که غضروف مفصلی موجود در سطح زیرین کشکک و شیار تروکلئا به‌تدریج دچار آسیب و فرسایش شود.

در مراحل اولیه، سطح غضروف ممکن است نرم، ناهموار یا ریش‌ریش شود. با پیشرفت بیماری، ضخامت غضروف کاهش پیدا می‌کند و در موارد شدید ممکن است استخوان زیرین آن نمایان شود. از بین رفتن سطح صاف غضروف می‌تواند باعث افزایش اصطکاک، تغییر توزیع فشار و ایجاد درد هنگام حرکت مفصل شود.

در آرتروز پیشرفته، ممکن است استخوان کشکک و استخوان ران در بعضی نواحی مستقیماً با یکدیگر تماس پیدا کنند. این وضعیت می‌تواند با درد بیشتر، خشکی و محدودیت حرکتی زانو همراه باشد.

البته شدت درد همیشه با میزان آسیب مشاهده‌شده در تصاویر پزشکی یکسان نیست. بعضی بیماران با تغییرات غضروفی قابل‌توجه درد نسبتاً کمی دارند، در حالی که برخی افراد با آسیب محدودتر، درد و محدودیت عملکرد بیشتری را تجربه می‌کنند.

علت آرتروز پاتلوفمورال چیست؟

آرتروز پاتلوفمورال ممکن است در نتیجه فرسایش تدریجی غضروف، اختلال در مسیر حرکت کشکک یا آسیب‌های قبلی مفصل ایجاد شود. در بعضی بیماران، ترکیبی از عوامل ساختاری و مکانیکی باعث افزایش فشار روی غضروف و تخریب آن می‌شود.

دیسپلازی یا ناهنجاری شیار تروکلئا

دیسپلازی تروکلئا (Trochlear Dysplasia) به وضعیتی گفته می‌شود که شیار انتهایی استخوان ران به‌درستی شکل نگرفته باشد و استخوان کشکک تناسب مناسبی با آن نداشته باشد.

در حالت طبیعی، شیار تروکلئا به حفظ موقعیت کشکک هنگام حرکت زانو کمک می‌کند. اگر این شیار بیش‌ازحد کم‌عمق باشد یا شکل غیرطبیعی داشته باشد، ممکن است کشکک هنگام خم و صاف شدن زانو در مسیر مناسبی حرکت نکند.

در نتیجه، فشار بیشتری به قسمت‌های مشخصی از غضروف وارد می‌شود. تداوم این فشار غیرطبیعی می‌تواند به‌مرور باعث فرسایش غضروف و ایجاد آرتروز شود.

شکستگی استخوان کشکک زانو

شکستگی کشکک زانو (Patellar Fracture) ممکن است به غضروف مفصلی پوشاننده سطح زیرین این استخوان آسیب وارد کند. حتی اگر استخوان شکسته‌شده به‌طور کامل جوش بخورد، ممکن است سطح مفصلی آن دیگر مانند گذشته صاف و یکنواخت نباشد.

در این شرایط، هنگام حرکت کشکک روی استخوان ران، اصطکاک بیشتری ایجاد می‌شود و غضروف ممکن است به‌تدریج دچار تخریب شود. به آرتروزی که پس از آسیب یا شکستگی مفصل ایجاد می‌شود، آرتروز پس از سانحه یا آرتروز پس از آسیب (Post-traumatic Osteoarthritis) گفته می‌شود.

دررفتگی مکرر و بی‌ثباتی کشکک

دررفتگی کشکک زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان کشکک از موقعیت طبیعی خود در شیار استخوان ران خارج شود. گاهی کشکک به‌طور کامل از محل خارج می‌شود و گاهی تنها جابه‌جایی نسبی یا نیمه‌دررفتگی رخ می‌دهد.

دررفتگی‌های مکرر می‌توانند به غضروف مفصلی و بافت‌های نگهدارنده کشکک آسیب وارد کنند. همچنین، بی‌ثباتی طولانی‌مدت ممکن است باعث توزیع نامناسب فشار روی سطوح مفصلی شود. این عوامل احتمال ایجاد آسیب غضروفی و آرتروز پاتلوفمورال را افزایش می‌دهند.1

چه عواملی خطر ابتلا به آرتروز پاتلوفمورال را افزایش می‌دهند؟

علاوه بر علت‌های مستقیم بیماری، بعضی ویژگی‌های فردی و مشکلات ساختاری زانو می‌توانند احتمال ابتلا به آرتروز مفصل کشکک و استخوان ران را افزایش دهند.

افزایش سن و فرسایش تدریجی غضروف

با افزایش سن، تغییرات ساختاری و فرسایشی در غضروف مفصلی بیشتر می‌شوند. این تغییرات ممکن است توانایی غضروف برای تحمل فشارهای مکرر را کاهش دهند و زمینه بروز آرتروز را فراهم کنند.

بااین‌حال، آرتروز پاتلوفمورال فقط مختص سالمندان نیست و می‌تواند در افراد جوان‌تر، به‌ویژه پس از آسیب‌های مفصلی یا در صورت وجود ناهنجاری‌های ساختاری کشکک، ایجاد شود.

اضافه‌وزن و چاقی

اضافه‌وزن می‌تواند فشار واردشده به مفصل زانو را هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها و سایر فعالیت‌های روزمره افزایش دهد. در افراد مبتلا به اضافه‌وزن، کاهش وزن می‌تواند بخشی از فشار مکانیکی واردشده به مفصل را کاهش دهد و به کنترل درد کمک کند.

اختلال در راستای زانو و موقعیت کشکک

موقعیت قرارگیری استخوان‌ها و راستای اندام تحتانی بر نحوه توزیع نیرو در مفصل پاتلوفمورال تأثیر دارند. بعضی از اختلالات ساختاری مرتبط با افزایش فشار روی کشکک عبارت‌اند از:

• زانوی ضربدری و اختلال در راستای اندام تحتانی
• کشکک بالا یا پاتلا آلتا (Patella Alta)
• جابه‌جایی کشکک به سمت خارج زانو
• چرخش غیرطبیعی کشکک در شیار تروکلئا
• ناهنجاری‌های ساختاری استخوان ران یا درشت‌نی

وجود این مشکلات لزوماً به معنای ابتلای قطعی به آرتروز نیست، اما می‌تواند نحوه حرکت کشکک و توزیع فشار روی غضروف را تغییر دهد.

ضعف عضلات چهارسر ران و اختلالات بیومکانیکی

عضلات چهارسر ران نقش مهمی در صاف کردن زانو و کنترل حرکت کشکک دارند. ضعف عضلات چهارسر، عدم تعادل عضلانی و اختلال در عملکرد عضلات لگن ممکن است باعث تغییر الگوی حرکت اندام تحتانی و افزایش فشار بر بخش‌هایی از مفصل پاتلوفمورال شوند.

در چنین شرایطی، تقویت هدفمند عضلات می‌تواند یکی از بخش‌های مهم برنامه توان‌بخشی باشد.

آسیب‌های قبلی و فشارهای مکرر ورزشی

سابقه شکستگی داخل مفصلی، آسیب غضروفی، دررفتگی کشکک و بعضی آسیب‌های رباطی ممکن است احتمال ابتلا به آرتروز را افزایش دهد.

همچنین، فعالیت‌های ورزشی پرفشار، به‌ویژه زمانی که با اختلال در راستای کشکک یا افزایش ناگهانی شدت تمرین همراه باشند، می‌توانند فشار بیشتری به مفصل وارد کنند. این عوامل خطر در منابع تخصصی آرتروز پاتلوفمورال نیز مطرح شده‌اند.

تفاوت آرتروز پاتلوفمورال با کندرومالاسی کشکک چیست؟

آرتروز پاتلوفمورال، کندرومالاسی کشکک و سندرم درد پاتلوفمورال از مشکلات مرتبط با مفصل کشکک هستند که ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند؛ اما از نظر ماهیت بیماری یکسان نیستند.

کندرومالاسی کشکک (Chondromalacia Patellae) به آسیب و نرم‌شدگی غضروف پوشاننده سطح زیرین کشکک گفته می‌شود. این آسیب ممکن است به‌صورت تغییر قوام، ترک‌خوردگی یا فرسایش غضروف ظاهر شود.

در مقابل، آرتروز پاتلوفمورال یک بیماری تخریبی مفصل است که غضروف و سایر ساختارهای مفصلی بین کشکک و استخوان ران را درگیر می‌کند.

سندرم درد پاتلوفمورال نیز به درد اطراف یا پشت کشکک گفته می‌شود که معمولاً هنگام فعالیت‌هایی مانند دویدن، بالا رفتن از پله‌ها یا چمباتمه زدن تشدید می‌شود. وجود این درد الزاماً به معنای آسیب غضروف یا آرتروز نیست.

آرتروز و کندرومالاسی ممکن است با یکدیگر ارتباط داشته باشند، اما ابتلا به کندرومالاسی لزوماً به معنای پیشرفت حتمی به آرتروز نیست.

ویژگی	آرتروز پاتلوفمورال	کندرومالاسی کشکک	سندرم درد پاتلوفمورال
ماهیت بیماری	تغییرات تخریبی مفصل	آسیب و نرم‌شدگی غضروف کشکک	سندرم درد جلوی زانو
محل اصلی درگیری	مفصل بین کشکک و استخوان ران	غضروف سطح زیرین کشکک	ساختارهای مرتبط با مفصل پاتلوفمورال
آسیب ساختاری	معمولاً وجود دارد	وجود دارد	الزاماً وجود ندارد
گروه سنی	بیشتر در میانسالی و سالمندی، اما ممکن در جوانان	ممکن در سنین مختلف	شایع در جوانان و افراد فعال
روش تشخیص	معاینه و تصویربرداری	معاینه و در موارد لازم MRI	عمدتاً معاینه و بررسی علائم

آرتروز پاتلوفمورال چند درجه دارد؟

شدت آرتروز پاتلوفمورال را می‌توان بر اساس میزان آسیب مفصل، کاهش فاصله بین استخوان‌ها و وجود تماس استخوانی ارزیابی کرد. یکی از روش‌های درجه‌بندی این بیماری، بررسی تصاویر رادیوگرافی در نمای محوری کشکک یا نمای مرچنت (Merchant View) است.

در این روش، شدت آرتروز به چهار درجه تقسیم می‌شود. این تقسیم‌بندی یکی از سیستم‌های رادیولوژیک مورد استفاده است و با درجه‌بندی آسیب غضروف در کندرومالاسی کشکک تفاوت دارد.

درجه آرتروز	وضعیت مفصل
درجه ۱؛ خفیف	فضای مفصلی بیشتر از ۳ میلی‌متر است.
درجه ۲؛ متوسط	فضای مفصلی کمتر از ۳ میلی‌متر است، اما تماس استخوانی وجود ندارد.
درجه ۳؛ شدید	استخوان‌ها در کمتر از ۲۵ درصد سطح مفصلی با یکدیگر تماس دارند.
درجه ۴؛ بسیار شدید	تماس استخوانی در تمام سطح مفصلی دیده می‌شود.

آرتروز خفیف پاتلوفمورال

در آرتروز خفیف، فاصله مفصلی تا حد زیادی حفظ شده است و تغییرات تخریبی ممکن است محدود باشند. بیمار ممکن است فقط هنگام فعالیت‌هایی مانند بالا رفتن از پله یا نشستن طولانی‌مدت با زانوی خم‌شده احساس درد داشته باشد.

در این مرحله، درمان معمولاً بر اصلاح فعالیت، ورزش درمانی و کنترل علائم متمرکز است.

آرتروز متوسط پاتلوفمورال

در این مرحله، کاهش فاصله مفصلی واضح‌تر می‌شود و فرسایش غضروف ممکن است باعث افزایش درد و محدودیت عملکرد شود. بیمار ممکن است هنگام انجام فعالیت‌های روزمره، بلند شدن از صندلی یا پایین آمدن از پله‌ها درد بیشتری احساس کند.

آرتروز شدید و پیشرفته پاتلوفمورال

در مراحل شدید، غضروف مفصلی به میزان قابل‌توجهی از بین می‌رود و ممکن است تماس مستقیم استخوان‌ها ایجاد شود. این وضعیت می‌تواند با درد، خشکی، محدودیت حرکتی و دشواری در انجام فعالیت‌های معمول همراه باشد.

در صورت پیشرفته بودن آسیب و پاسخ ناکافی به درمان‌های غیرجراحی، ممکن است روش‌های جراحی نیز بررسی شوند.

نکته: درجه آرتروز به‌تنهایی تعیین‌کننده نوع درمان نیست. میزان درد، محدودیت عملکرد، وضعیت سایر بخش‌های زانو و شرایط بیمار نیز در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.

علائم آرتروز پاتلوفمورال چیست؟

مهم‌ترین علامت آرتروز پاتلوفمورال، درد قسمت جلویی زانو یا پشت کشکک است که به آن درد قدامی زانو (Anterior Knee Pain) نیز گفته می‌شود.

درد ممکن است در زمان استراحت یا حتی بدون فعالیت خاصی وجود داشته باشد؛ اما در بیشتر موارد هنگام فعالیت‌هایی که فشار بیشتری به مفصل کشکک وارد می‌کنند، شروع یا تشدید می‌شود.

درد جلوی زانو و پشت کشکک

درد معمولاً در قسمت جلویی زانو احساس می‌شود و ممکن است بیمار نتواند یک نقطه مشخص را به‌عنوان محل درد نشان دهد. این درد می‌تواند هنگام حرکت زانو، فعالیت بدنی یا قرار گرفتن طولانی‌مدت در یک وضعیت ثابت افزایش پیدا کند.

درد هنگام بالا رفتن و پایین آمدن از پله‌ها

بالا رفتن و به‌خصوص پایین آمدن از پله‌ها می‌تواند فشار قابل‌توجهی به مفصل پاتلوفمورال وارد کند. به همین دلیل، بعضی بیماران هنگام استفاده از پله‌ها درد بیشتری احساس می‌کنند و ممکن است برای کاهش فشار، از نرده کمک بگیرند. برای آشنایی بیشتر با علائم، نحوه تشخیص و درمان درد زانو هنگام بالا رفتن از پله ها مطلب علت زانو درد هنگام بالا و پایین رفتن از پله را مطالعه کنید.

درد هنگام نشستن طولانی‌مدت

نشستن طولانی‌مدت در شرایطی که زانو خم است، مانند نشستن پشت میز، رانندگی یا تماشای فیلم، ممکن است باعث افزایش درد پشت کشکک شود. گاهی بیمار پس از بلند شدن و حرکت دادن زانو، احساس بهتری پیدا می‌کند. برای تشخیص و درمان درد زانو بعد از نشستن طولانی مدت مقاله علت زانو درد بعد از نشستن طولانی می تواند برایتان مفید باشد.

درد هنگام بلند شدن از صندلی

بلند شدن از صندلی نیازمند انقباض عضلات چهارسر ران و تحمل فشار توسط مفصل پاتلوفمورال است.در افراد مبتلا به آرتروز، این حرکت ممکن است باعث درد قسمت جلویی زانو شود.

درد هنگام زانو زدن یا چمباتمه زدن

زانو زدن، نشستن روی زمین و چمباتمه زدن می‌توانند فشار واردشده به مفصل کشکک را افزایش دهند. در نتیجه، انجام این فعالیت‌ها ممکن است برای بیمار دردناک یا دشوار باشد.

صدای خش‌خش و تق‌تق زانو

یکی دیگر از علائم احتمالی بیماری، ایجاد صدای خش‌خش، تق‌تق یا ساییدگی هنگام حرکت زانو است. به این حالت کریپتوس (Crepitus) گفته می‌شود.

کریپتوس ممکن است با درد همراه باشد و گاهی صدای آن به‌اندازه‌ای بلند است که اطرافیان نیز می‌توانند آن را بشنوند. بااین‌حال، صدای زانو به‌تنهایی نشانه آرتروز نیست و ممکن است در افراد بدون بیماری مفصلی نیز شنیده شود.

خشکی و محدودیت حرکتی زانو

بعضی بیماران احساس می‌کنند زانو پس از استراحت یا نشستن طولانی‌مدت خشک شده است و برای شروع حرکت به زمان نیاز دارند. در مراحل پیشرفته، ممکن است دامنه خم و صاف شدن زانو نیز کاهش پیدا کند.

گیرکردن یا قفل شدن کشکک

در آرتروز پیشرفته، ممکن است هنگام صاف کردن زانو احساس گیرکردن کشکک ایجاد شود. اگر زانو به‌طور واقعی قفل شود و امکان خم یا صاف کردن آن وجود نداشته باشد، باید سایر علت‌های مکانیکی، از جمله آسیب منیسک یا وجود قطعات آزاد داخل مفصل، نیز بررسی شوند.

برای آشنایی با علائم، نحوه تشخیص و درمان قفل شدن واقعی زانو به مطلب قفل شدن زانو چیست؟ مراجعه کنید.

آرتروز پاتلوفمورال با چه بیماری‌هایی اشتباه گرفته می‌شود؟

درد جلوی زانو همیشه به معنای ابتلا به آرتروز پاتلوفمورال نیست. بیماری‌های مختلفی ممکن است باعث درد اطراف یا پشت کشکک شوند و علائمی مشابه ایجاد کنند. از مهم‌ترین این بیماری‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

در بعضی شرایط، بیماری‌های التهابی مفصل، نقرس و درد ارجاعی از ستون فقرات کمری نیز باید در تشخیص افتراقی در نظر گرفته شوند.

بیماری	ویژگی‌های قابل‌توجه
سندرم درد پاتلوفمورال	درد جلوی زانو که معمولاً با فعالیت افزایش پیدا می‌کند و الزاماً با آرتروز همراه نیست.
کندرومالاسی کشکک	آسیب یا نرم‌شدگی غضروف سطح زیرین کشکک
التهاب تاندون کشکک	درد معمولاً در قسمت زیرین کشکک و مسیر تاندون آن احساس می‌شود.
التهاب تاندون چهارسر ران	درد بیشتر در قسمت بالایی کشکک قرار دارد.
آسیب منیسک	ممکن است با درد خط مفصلی، گیرکردن یا قفل شدن زانو همراه باشد.
آرتروز سایر بخش‌های زانو	بخش داخلی یا خارجی مفصل بین استخوان ران و درشت‌نی را درگیر می‌کند.

تشخیص دقیق علت درد، برای انتخاب درمان مناسب اهمیت دارد؛ زیرا روش درمان تمام این بیماری‌ها یکسان نیست.

آرتروز پاتلوفمورال چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص آرتروز پاتلوفمورال، پزشک متخصص ارتوپد ابتدا شرح‌حال بیمار را بررسی می‌کند و سپس معاینه فیزیکی زانو را انجام می‌دهد. در صورت نیاز، از روش‌های تصویربرداری برای بررسی وضعیت غضروف و سایر ساختارهای مفصل استفاده می‌شود.

بررسی سوابق پزشکی و شرح‌حال بیمار

پزشک درباره وضعیت عمومی سلامت، ویژگی‌های درد زانو و میزان توانایی بیمار در انجام فعالیت‌های روزمره سؤال می‌کند. برخی از پرسش‌های مهم در بررسی اولیه عبارت‌اند از:

• درد زانو از چه زمانی شروع شده است؟
• درد در کدام قسمت زانو احساس می‌شود؟
• چه فعالیت‌هایی باعث افزایش یا کاهش درد می‌شوند؟
• آیا بیمار سابقه شکستگی، دررفتگی یا آسیب قبلی زانو دارد؟
• آیا هنگام حرکت زانو صدای ساییدگی یا احساس گیرکردن وجود دارد؟
• درد تا چه اندازه بر راه رفتن، استفاده از پله‌ها و انجام فعالیت‌های روزمره تأثیر گذاشته است؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های شرح‌حال، مشخص کردن محل دقیق درد است. این موضوع به پزشک کمک می‌کند احتمال آرتروز پاتلوفمورال را از سایر علل درد زانو تفکیک کند.

معاینه فیزیکی زانو

پزشک زانوی درگیر را در وضعیت‌های مختلف بررسی می‌کند تا وجود درد، محدودیت حرکتی یا اختلال در مسیر حرکت کشکک را تشخیص دهد. همچنین، نشانه‌هایی مانند صدای ساییدگی مفصل، تحلیل عضلات (آتروفی) و آسیب احتمالی عضلات، تاندون‌ها و رباط‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرند.

در طول معاینه، پزشک اقدامات زیر را انجام می‌دهد:

بررسی راستای مفصل زانو: موقعیت و هم‌راستایی استخوان‌ها برای شناسایی ناهنجاری‌های ساختاری بررسی می‌شود.

لمس اطراف زانو: پزشک نواحی مختلف زانو را با دست بررسی می‌کند تا محل حساسیت مشخص شود و ببیند آیا فشار روی ناحیه باعث بازتولید درد بیمار می‌شود یا خیر.

ارزیابی دامنه حرکتی: میزان خم و صاف شدن زانو برای تشخیص خشکی یا محدودیت حرکتی بررسی می‌شود.

بررسی مسیر حرکت کشکک: پزشک ارزیابی می‌کند که آیا کشکک هنگام خم و صاف شدن زانو به‌درستی درون شیار تروکلئا حرکت می‌کند یا از موقعیت طبیعی خود خارج می‌شود.

ارزیابی رباط‌ها و پایداری مفصل: وضعیت رباط‌های اطراف مفصل و ثبات کلی زانو بررسی می‌شود.

رادیوگرافی زانو

رادیوگرافی ساده (X-ray) تصاویری از ساختارهای متراکم بدن، مانند استخوان‌ها، ارائه می‌دهد. پزشک ممکن است تصویربرداری از زانو را در چند زاویه مختلف درخواست کند تا میزان آسیب مفصل، کاهش فاصله بین استخوان‌ها و راستای کلی زانو بررسی شود.

رادیوگرافی همچنین به مشخص شدن این موضوع کمک می‌کند که آیا آرتروز فقط مفصل پاتلوفمورال را درگیر کرده یا به بخش‌های دیگر زانو نیز گسترش یافته است.

در برخی بیماران، نمای محوری کشکک برای بررسی فضای بین کشکک و شیار تروکلئا و ارزیابی موقعیت استخوان کشکک درخواست می‌شود.

ام‌آر‌آی زانو

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) تصاویر دقیقی از غضروف، رباط‌ها، تاندون‌ها و سایر بافت‌های نرم مفصل ارائه می‌دهد. پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر وضعیت غضروف یا شناسایی آسیب‌های همراه، انجام MRI را توصیه کند.

بااین‌حال، برای تشخیص تمام موارد آرتروز پاتلوفمورال نیازی به MRI نیست. ضرورت انجام آن بر اساس یافته‌های معاینه، تصاویر رادیوگرافی و شرایط بیمار مشخص می‌شود.

درمان آرتروز پاتلوفمورال

روش‌های درمان آرتروز پاتلوفمورال تا حد زیادی مشابه درمان آرتروز زانو است. هدف از درمان، کاهش درد و التهاب، بهبود دامنه حرکتی، تقویت عضلات حمایت‌کننده از مفصل و افزایش توانایی بیمار در انجام فعالیت‌های روزمره است.

بیشتر موارد را می‌توان بدون جراحی مدیریت کرد. بااین‌حال، انتخاب درمان مناسب به شدت بیماری، محل آسیب غضروف، وضعیت حرکت کشکک و میزان پاسخ بیمار به روش‌های قبلی بستگی دارد.

درمان آرتروز پاتلوفمورال بدون جراحی

درمان غیرجراحی معمولاً اولین مرحله مدیریت بیماری است و شامل مجموعه‌ای از اقدامات دارویی، ورزشی و اصلاح سبک زندگی می‌شود.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، می‌توانند به کاهش درد و التهاب مفصل کمک کنند. آسپرین نیز از این گروه دارویی است؛ بااین‌حال، انتخاب نوع دارو باید با توجه به وضعیت بیمار انجام شود.

داروهای ضدالتهاب ممکن است به‌صورت خوراکی یا موضعی تجویز شوند. در صورت نیاز به دارو برای آرتروز زانو، داروهای ضدالتهاب موضعی می‌توانند از گزینه‌های اولیه باشند.

مصرف داروهای خوراکی باید با در نظر گرفتن بیماری‌های زمینه‌ای، وضعیت کلیه، معده، قلب و داروهای مصرفی بیمار انجام شود. این داروها برای کنترل علائم هستند و غضروف تخریب‌شده را بازسازی نمی‌کنند.

ورزش و فعالیت بدنی منظم

ورزش منظم می‌تواند خشکی مفصل را کاهش دهد و عضلات حمایت‌کننده از زانو را تقویت کند. افراد مبتلا به آرتروز پاتلوفمورال بهتر است فعالیت‌هایی را انتخاب کنند که فشار کمتری به قسمت جلویی زانو وارد می‌کنند.

اگر بیمار به‌طور منظم ورزش‌های پرفشار انجام می‌دهد، جایگزین کردن موقت آن‌ها با فعالیت‌های کم‌فشار می‌تواند به کنترل علائم کمک کند. پیاده‌روی و شنا از گزینه‌های مناسب هستند؛ البته میزان فعالیت باید با توجه به شدت درد و توانایی بیمار تنظیم شود.

اصلاح فعالیت‌های روزمره

در بسیاری از موارد، کاهش یا اصلاح فعالیت‌هایی که باعث تشدید علائم می‌شوند، می‌تواند به تسکین درد کمک کند. برای مثال، اگر بالا رفتن از پله‌ها باعث افزایش درد زانو می‌شود، کاهش دفعات استفاده از پله‌ها یا کمک گرفتن از نرده ممکن است فشار واردشده به مفصل را کاهش دهد.

همچنین، بهتر است از نشستن طولانی‌مدت با زانوی خم‌شده یا انجام مکرر حرکات چمباتمه عمیق در صورت تشدید درد خودداری شود. هدف از اصلاح فعالیت‌ها، کاهش فشارهای تحریک‌کننده مفصل است؛ نه کنار گذاشتن کامل حرکت و فعالیت بدنی.

کاهش وزن

در افراد دارای اضافه‌وزن، کاهش حتی مقدار کمی از وزن بدن می‌تواند فشار واردشده به زانو را کاهش دهد. کاهش وزن همچنین ممکن است حرکت کردن را آسان‌تر کند و به بیمار کمک کند استقلال خود را در انجام فعالیت‌های روزمره حفظ کند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از بخش‌های مهم درمان غیرجراحی آرتروز پاتلوفمورال است. تمرینات اختصاصی می‌توانند دامنه حرکتی زانو را بهبود دهند، عضلات حمایت‌کننده را تقویت کنند و به اصلاح مسیر حرکت کشکک کمک کنند.

برنامه فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تمرینات تقویتی عضلات چهارسر ران برای بهبود عملکرد زانو و توزیع مناسب‌تر نیرو
• تمرینات تقویتی عضلات لگن و سرینی
• تمرینات کششی عضلات چرخاننده خارجی مفصل ران، در صورت وجود کوتاهی عضلانی
• تمرینات افزایش دامنه حرکتی زانو
• تمرینات کنترل حرکت اندام تحتانی و اصلاح الگوی حرکتی

اگر انجام یک تمرین باعث درد شدید یا افزایش پایدار علائم شود، بیمار باید آن را متوقف کند و با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کند.

برنامه تمرینی باید متناسب با شرایط بیمار تنظیم شود؛ زیرا یک تمرین مشخص ممکن است برای یک بیمار مناسب و برای بیمار دیگر نیازمند اصلاح باشد.

تزریق کورتون به زانو

کورتون یک داروی ضدالتهاب قوی است که می‌توان آن را مستقیماً به داخل مفصل زانو تزریق کرد. تزریق کورتون ممکن است باعث کاهش موقت التهاب و تسکین درد شود و در بعضی بیماران، انجام تمرینات توان‌بخشی را آسان‌تر کند.

این روش غضروف تخریب‌شده را بازسازی نمی‌کند و اثر آن معمولاً موقتی است. تکرار تزریق باید بر اساس شرایط بیمار، پاسخ به درمان و نظر پزشک انجام شود. برای آشنایی با نحوه تزریق زانو، مزایا و معایب و میزان تاثیرگذاری آن به صفحه تزریق کورتون به زانو مراجعه کنید.

تزریق ژل به زانو

ویسکوساپلیمنتیشن (Viscosupplementation) روشی است که در آن ماده‌ای برای بهبود ویژگی‌های مایع مفصلی به داخل زانو تزریق می‌شود. این روش معمولاً با استفاده از فرآورده‌های حاوی اسید هیالورونیک انجام می‌شود.

بااین‌حال، اثربخشی تزریق ژل در درمان آرتروز قطعی نیست و نتایج مطالعات یکسان نبوده‌اند. تزریق داخل مفصلی هیالورونان برای درمان آرتروز به‌طور معمول توصیه نمی‌شود. بنابراین، این روش نباید به‌عنوان درمان قطعی یا راهکاری برای بازسازی غضروف معرفی شود.

برای آشنایی با نحوه تزریق اسید هیالورونیک، مزایا و معایب آن به صفحه تزریق ژل به زانو مراجعه کنید.

آیا تزریق پی‌آرپی برای آرتروز پاتلوفمورال مؤثر است؟

پی‌آرپی (PRP) یا پلاسمای غنی از پلاکت، فرآورده‌ای است که از خون خود بیمار تهیه می‌شود و حاوی غلظت بالاتری از پلاکت‌ها است. این روش با هدف کمک به کنترل علائم بعضی مشکلات مفصلی مورد بررسی قرار گرفته است.

برخی مطالعات در بیماران مبتلا به آرتروز پاتلوفمورال یا کندرومالاسی کشکک، کاهش درد و بهبود عملکرد را پس از تزریق PRP گزارش کرده‌اند؛ اما شواهد اختصاصی هنوز محدود است و بازسازی قطعی غضروف با این روش اثبات نشده است.

بنابراین، تصمیم درباره انجام PRP باید با توجه به شدت آسیب، روش‌های درمانی قبلی و شرایط بیمار انجام شود. برای آشنایی با جزئیات این روش درمانی به مطلب تزریق پی آرپی زانو مراجعه کنید.

آیا زانوبند برای آرتروز پاتلوفمورال مفید است؟

در بعضی بیماران، استفاده از زانوبندهای مخصوص کشکک ممکن است به کنترل حرکت کشکک یا کاهش ناراحتی هنگام فعالیت کمک کند. زانوبندهای تثبیت‌کننده کشکک و روش تیپینگ کشکک از جمله روش‌هایی هستند که ممکن است در شرایط مشخص مورد استفاده قرار گیرند.

بااین‌حال، زانوبند برای تمام بیماران ضروری نیست و استفاده از آن نباید جایگزین تقویت عضلات و فیزیوتراپی شود. در صورت وجود بی‌ثباتی مفصل یا اختلال بارگذاری مکانیکی، پزشک ممکن است استفاده از وسیله حمایتی را در کنار برنامه توان‌بخشی توصیه کند.

چه ورزش‌هایی برای آرتروز پاتلوفمورال مناسب هستند؟

ورزش درمانی می‌تواند به بهبود قدرت عضلانی، کنترل حرکت کشکک و کاهش محدودیت عملکردی ناشی از آرتروز پاتلوفمورال کمک کند. انتخاب تمرین باید متناسب با شدت بیماری، میزان درد و وضعیت قرارگیری کشکک انجام شود.

تمرینات تقویت عضلات چهارسر ران

عضلات چهارسر ران در صاف کردن زانو و کنترل حرکت کشکک نقش مهمی دارند. تمرینات تقویتی این عضلات می‌توانند به بهبود عملکرد زانو و تحمل بهتر فعالیت‌های روزمره کمک کنند.

برخی از تمرینات قابل استفاده در برنامه توان‌بخشی عبارت‌اند از:

• انقباض ایزومتریک عضلات چهارسر ران
• بالا آوردن پای صاف در حالت خوابیده
• صاف کردن زانو با مقاومت مناسب
• تمرینات کنترل‌شده نشستن و بلند شدن از صندلی

میزان خم شدن زانو و شدت مقاومت باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که علائم بیمار تشدید نشوند.

تمرینات تقویت عضلات لگن و سرینی

عضلات لگن و سرینی در کنترل راستای اندام تحتانی هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها و نشستن و برخاستن نقش دارند. ضعف این عضلات ممکن است بر نحوه قرارگیری زانو و مسیر حرکت کشکک تأثیر بگذارد.

تمریناتی مانند بالا بردن پا به پهلو، حرکت پل باسن و تمرینات کنترل‌شده تعادل می‌توانند در برنامه توان‌بخشی مورد استفاده قرار گیرند.

تمرینات کششی و افزایش انعطاف‌پذیری

در صورت وجود کوتاهی عضلات اطراف زانو و لگن، تمرینات کششی می‌توانند به بهبود دامنه حرکتی کمک کنند. کشش عضلات پشت ران، جلوی ران، ساق و عضلات چرخاننده خارجی لگن ممکن است با توجه به یافته‌های معاینه در برنامه فیزیوتراپی قرار گیرد.

این تمرینات باید بدون اعمال فشار شدید یا ایجاد درد قابل‌توجه انجام شوند.

آیا پیاده‌روی، شنا و دوچرخه ثابت برای آرتروز پاتلوفمورال مناسب هستند؟

فعالیت‌های کم‌فشار معمولاً گزینه‌های مناسبی برای حفظ تحرک و آمادگی بدنی هستند. در بعضی بیماران، خم شدن مکرر زانو هنگام دوچرخه‌سواری نیز ممکن است درد را افزایش دهد. بنابراین، مناسب بودن هر فعالیت به تحمل فرد بستگی دارد.

چه ورزش‌هایی ممکن است درد آرتروز کشکک را تشدید کنند؟

بعضی فعالیت‌ها، به‌ویژه زمانی که با خم شدن زیاد زانو یا فشار شدید همراه باشند، ممکن است درد مفصل پاتلوفمورال را افزایش دهند. این فعالیت‌ها شامل اسکوات عمیق، پرش‌های مکرر، دویدن پرفشار و تمرین با وزنه سنگین در دامنه حرکتی دردناک هستند.

البته این حرکات برای تمام بیماران ممنوع نیستند. ممکن است فردی بتواند اسکوات با عمق کم را بدون درد انجام دهد، اما با افزایش عمق حرکت، علائم او تشدید شوند.

به همین دلیل، اصلاح دامنه حرکتی، کاهش مقاومت و تنظیم تعداد تکرارها معمولاً به حذف کامل تمرین ترجیح داده می‌شود. ورزش درمانی باید تدریجی و متناسب با توانایی بیمار باشد. راهنماهای درمان آرتروز نیز بر اهمیت تمرینات تقویتی و فعالیت هوازی متناسب با شرایط فرد تأکید می‌کنند.

فعالیت	نکته مهم
پیاده‌روی	شروع با مسافت کوتاه و افزایش تدریجی فعالیت
شنا	امکان فعالیت بدنی با فشار وزنی کمتر روی زانو
دوچرخه ثابت	تنظیم ارتفاع زین و مقاومت برای جلوگیری از تشدید درد
تمرینات داخل آب	کاهش بار واردشده به مفصل هنگام حرکت

آیا آرتروز پاتلوفمورال درمان قطعی دارد؟

آرتروز پاتلوفمورال یک بیماری تخریبی مفصل است و در مواردی که غضروف به میزان قابل‌توجهی از بین رفته باشد، نمی‌توان انتظار داشت با مصرف دارو، ورزش یا تزریق، غضروف مفصلی به‌طور کامل به وضعیت طبیعی بازگردد.

بااین‌حال، این موضوع به معنای ناتوانی در کنترل بیماری نیست. بسیاری از بیماران می‌توانند با استفاده از درمان‌های غیرجراحی، درد خود را کاهش دهند و عملکرد مناسبی در فعالیت‌های روزمره داشته باشند.

هدف درمان غیرجراحی، کنترل علائم، حفظ قدرت عضلانی و بهبود عملکرد مفصل است. در موارد پیشرفته که آسیب مفصل شدید باشد و درمان‌های غیرجراحی نتوانند درد و محدودیت عملکرد را به‌اندازه کافی کنترل کنند، ممکن است جراحی تعویض جزئی یا کامل مفصل مطرح شود.

آیا غضروف تخریب‌شده کشکک دوباره ترمیم می‌شود؟

غضروف مفصلی توانایی محدودی برای ترمیم خودبه‌خودی دارد. در آسیب‌های محدود و موضعی، ممکن است بعضی روش‌های جراحی ترمیم غضروف برای بیماران منتخب مطرح شوند؛ اما این روش‌ها با درمان آرتروز گسترده و پیشرفته تفاوت دارند.

داروها، مکمل‌ها و تزریق‌های رایج نباید به‌عنوان روش‌های اثبات‌شده برای بازسازی کامل غضروف تخریب‌شده معرفی شوند.

آیا آرتروز پاتلوفمورال همیشه پیشرفت می‌کند؟

سیر بیماری در همه افراد یکسان نیست. بعضی بیماران برای مدت طولانی علائم نسبتاً پایداری دارند، در حالی که در برخی دیگر تغییرات تخریبی و محدودیت عملکرد بیشتر می‌شود.

شدت اولیه آسیب، وضعیت راستای کشکک، عوامل زمینه‌ای و پاسخ به درمان می‌توانند بر وضعیت بیمار تأثیر بگذارند. در نتیجه، نمی‌توان تنها بر اساس یک تصویر MRI یا رادیوگرافی، زمان یا میزان پیشرفت بیماری را با قطعیت پیش‌بینی کرد.

چه زمانی برای آرتروز پاتلوفمورال به جراحی نیاز داریم؟

جراحی زمانی مطرح می‌شود که درمان‌های غیرجراحی نتوانند علائم بیمار را به‌اندازه کافی کنترل کنند و درد یا محدودیت عملکرد، فعالیت‌های روزمره و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

تصمیم‌گیری درباره جراحی تنها بر اساس شدت آرتروز در تصویربرداری انجام نمی‌شود. پزشک متخصص ارتوپد معمولاً عوامل زیر را بررسی می‌کند:

• شدت درد و میزان تأثیر آن بر زندگی روزمره
• محدودیت در راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها و نشستن و برخاستن
• میزان پاسخ به دارو، ورزش درمانی و فیزیوتراپی
• شدت و محل آسیب غضروف
• وضعیت قرارگیری و مسیر حرکت کشکک
• وجود آرتروز در سایر بخش‌های مفصل زانو
• سن، وضعیت سلامت و نیازهای عملکردی بیمار

در آرتروز پیشرفته‌ای که تنها مفصل پاتلوفمورال را درگیر کرده باشد، ممکن است تعویض جزئی مفصل گزینه قابل بررسی باشد. اما اگر قسمت‌های دیگر زانو نیز دچار آرتروز قابل‌توجه باشند، ممکن است تعویض کامل مفصل زانو مناسب‌تر باشد.

روش‌های جراحی آرتروز پاتلوفمورال

زمانی که درمان‌های غیرجراحی موفق نباشند، بسته به شرایط بیمار، روش‌های جراحی مختلفی وجود دارد. انتخاب روش جراحی به شدت و وسعت آسیب غضروف، وضعیت راستای کشکک و درگیری سایر قسمت‌های زانو بستگی دارد.

کندروپلاستی یا صاف کردن غضروف آسیب‌دیده

کندروپلاستی (Chondroplasty) معمولاً با استفاده از آرتروسکوپی زانو انجام می‌شود. در آرتروسکوپی، جراح ابزارهای جراحی باریک و مخصوصی را از طریق برش‌های کوچک اطراف زانو وارد مفصل می‌کند.

در طول کندروپلاستی، قسمت‌های ناهموار و آسیب‌دیده غضروف یا سطوح مفصلی تراش داده و صاف می‌شوند. این روش ممکن است برای بیماران منتخب مبتلا به آسیب غضروفی خفیف تا متوسط یا ضایعات موضعی مطرح باشد.

کندروپلاستی غضروف ازدست‌رفته را به حالت طبیعی بازنمی‌گرداند و انجام آرتروسکوپی صرفاً برای شست‌وشو یا تراش مفصل، درمان روتین آرتروز گسترده محسوب نمی‌شود.

جراحی اصلاح راستای کشکک زانو

در جراحی اصلاح راستا (Realignment)، هدف تغییر موقعیت کشکک و بهبود مسیر حرکت آن در شیار تروکلئا است. در بعضی روش‌ها، بافت‌های نرم اطراف کشکک آزاد یا سفت می‌شوند تا موقعیت استخوان تغییر کند.

برای مثال، ممکن است بافت‌های بیش‌ازحد سفت در قسمت خارجی کشکک آزاد شوند یا ساختارهای نگهدارنده سمت داخلی آن تقویت شوند. نوع مداخله به علت اختلال راستای کشکک و وضعیت ساختارهای مفصل بستگی دارد.

پیوند غضروف زانو

پیوند غضروف (Cartilage Grafting) روشی است که در آن غضروف سالم از قسمت دیگری از زانوی بیمار یا از بانک بافت تهیه می‌شود و برای ترمیم ناحیه آسیب‌دیده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این روش معمولاً برای بیماران جوان‌تر و افرادی در نظر گرفته می‌شود که آسیب غضروفی کوچک و موضعی دارند. در مواردی که بخش وسیعی از مفصل دچار آرتروز پیشرفته شده باشد، پیوند غضروف معمولاً گزینه مناسبی نیست.

انتقال برجستگی استخوان درشت‌نی

انتقال برجستگی استخوان درشت‌نی (Tibial Tuberosity Transfer) می‌تواند به کاهش درد در بیمارانی کمک کند که آرتروز بخش‌های مشخصی از سطح مفصلی کشکک را درگیر کرده است.

تاندون کشکک در قسمت زیرین استخوان کشکک به برجستگی موجود در جلوی استخوان درشت‌نی متصل می‌شود. این برجستگی توبروزیته تیبیا نام دارد.

جابجا کردن این برجستگی در جهت مناسب می‌تواند موقعیت و مسیر حرکت کشکک را تغییر دهد. پس از جراحی، انتظار می‌رود کشکک با حرکت روان‌تری در شیار تروکلئا جابه‌جا شود و فشار کمتری به نواحی آسیب‌دیده وارد کند. این تغییر می‌تواند به کاهش درد کمک کند.

تعویض مفصل پاتلوفمورال

تعویض مفصل پاتلوفمورال (Patellofemoral Replacement) نوعی جراحی تعویض جزئی مفصل زانو است. در این جراحی، جراح با استفاده از ابزارهای مخصوص، غضروف آسیب‌دیده و مقدار کمی از استخوان موجود در بخش پاتلوفمورال مفصل را برمی‌دارد.

سپس یک قطعه پلاستیکی مخصوص، به شکل دکمه یا پوشش، روی سطح پشتی استخوان کشکک قرار داده می‌شود تا سطح مفصلی آن بازسازی شود.

این قطعه پلاستیکی در مقابل یک قطعه فلزی نازک قرار می‌گیرد که سطح شیار تروکلئا را در انتهای استخوان ران بازسازی می‌کند. قطعات معمولاً با استفاده از سیمان استخوانی به استخوان متصل و ثابت می‌شوند. در این روش، قسمت‌های سالم مفصل زانو حفظ می‌شوند.

چه بیمارانی کاندید تعویض مفصل پاتلوفمورال هستند؟

این جراحی بیشتر برای بیمارانی قابل بررسی است که آرتروز آن‌ها به مفصل بین کشکک و استخوان ران محدود شده باشد. اگر آرتروز به قسمت‌های دیگر زانو نیز گسترش یافته باشد، تعویض محدود مفصل پاتلوفمورال ممکن است انتخاب مناسبی نباشد.

همچنین، عواملی مانند خشکی شدید مفصل، آسیب رباط‌ها، اختلال قابل‌توجه در مسیر حرکت کشکک، تغییر شکل شدید اندام تحتانی و بعضی بیماری‌های التهابی مفصل می‌توانند بر مناسب بودن بیمار برای این جراحی تأثیر بگذارند.

تعویض کامل مفصل زانو

در جراحی تعویض کامل مفصل زانو (Total Knee Replacement)، سطوح مفصلی آسیب‌دیده با قطعات مصنوعی جایگزین می‌شوند. انتهای استخوان ران و بخش بالایی استخوان درشت‌نی با پروتزهای فلزی پوشانده می‌شوند.

یک فاصله‌انداز پلاستیکی نیز بین این قطعات قرار می‌گیرد تا سطحی صاف برای حرکت مفصل ایجاد شود. علاوه بر این، سطح مفصلی کشکک نیز در بسیاری از موارد با استفاده از قطعه پلاستیکی مخصوص بازسازی می‌شود.

تعویض کامل مفصل زانو ممکن است زمانی مطرح شود که آرتروز علاوه بر مفصل پاتلوفمورال، قسمت‌های داخلی یا خارجی مفصل زانو را نیز به‌شدت درگیر کرده باشد.

مراقبت و دوران نقاهت پس از جراحی آرتروز پاتلوفمورال

مدت زمان بهبودی بعد از جراحی به نوع عمل، میزان آسیب مفصل، وضعیت عضلات و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. دوران نقاهت بعد از جراحی‌های محدود غضروفی یا اصلاح راستای کشکک با دوران بهبودی پس از تعویض مفصل متفاوت است.

فیزیوتراپی و بازگشت دامنه حرکتی

فیزیوتراپی یکی از بخش‌های مهم مراقبت پس از جراحی است. تمرینات توان‌بخشی با هدف کاهش خشکی مفصل، بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات و بهبود الگوی راه رفتن انجام می‌شوند. زمان شروع تمرینات و میزان مجاز وزن‌گذاری روی پا به نوع جراحی و دستور جراح بستگی دارد.

بازگشت به فعالیت‌های روزمره

بیمار ممکن است در روزها یا هفته‌های ابتدایی پس از بعضی جراحی‌ها به استفاده از عصا یا واکر نیاز داشته باشد. بازگشت به فعالیت‌هایی مانند راه رفتن، رانندگی، کار و ورزش باید به‌صورت تدریجی انجام شود.

پس از تعویض مفصل پاتلوفمورال، بازگشت به فعالیت‌های معمول ممکن است زودتر از تعویض کامل مفصل رخ دهد؛ اما بهبودی کامل قدرت عضلانی و عملکرد زانو می‌تواند چندین ماه زمان ببرد.

عوارض احتمالی جراحی

مانند سایر جراحی‌های زانو، احتمال بروز عوارضی مانند عفونت، لخته شدن خون، خشکی مفصل، درد باقی‌مانده یا مشکلات مربوط به پروتز وجود دارد. همچنین، پس از تعویض جزئی مفصل، ممکن است در آینده آرتروز در سایر بخش‌های زانو پیشرفت کند و بیمار به جراحی دیگری نیاز داشته باشد.

رعایت برنامه توان‌بخشی و پیگیری‌های پس از عمل برای ارزیابی روند بهبودی اهمیت دارد.

نتیجه درمان و پیش‌آگهی آرتروز پاتلوفمورال

در بیشتر بیماران، درمان آرتروز پاتلوفمورال می‌تواند به کاهش درد و بهبود عملکرد زانو کمک کند. بااین‌حال، نتیجه درمان در همه افراد یکسان نیست و به عوامل اختصاصی هر بیمار و نوع روش درمانی انتخاب‌شده بستگی دارد.

شدت و وسعت آسیب غضروف، وضعیت قرارگیری کشکک، قدرت عضلات، وجود بیماری‌های همراه و میزان پاسخ به درمان‌های غیرجراحی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر نتیجه درمان تأثیر بگذارند.

در مراحل خفیف تا متوسط، ممکن است کنترل علائم با اصلاح فعالیت، ورزش درمانی و سایر روش‌های غیرجراحی امکان‌پذیر باشد. در موارد پیشرفته، به‌ویژه زمانی که درد شدید و محدودیت عملکرد با درمان‌های غیرجراحی کنترل نمی‌شود، ممکن است جراحی تعویض جزئی یا کامل مفصل زانو مطرح شود.

پزشک متخصص ارتوپد با بررسی شرایط بیمار می‌تواند درباره نتیجه مورد انتظار از هر روش درمانی توضیح دهد.

چه زمانی برای آرتروز پاتلوفمورال به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد جلوی زانو به‌طور مداوم تکرار می‌شود، هنگام استفاده از پله‌ها شدت پیدا می‌کند یا انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار کرده است، بررسی توسط پزشک متخصص ارتوپد اهمیت دارد.

همچنین، اگر بیمار سابقه دررفتگی کشکک، شکستگی زانو یا اختلال در مسیر حرکت کشکک دارد و با درد مداوم مواجه شده است، ممکن است به ارزیابی دقیق‌تر مفصل نیاز داشته باشد.

در صورت وجود درد بسیار شدید، ناتوانی در تحمل وزن، قفل‌شدن واقعی زانو، تورم شدید یا قرمزی و گرمی مفصل همراه با تب، باید ارزیابی پزشکی فوری انجام شود؛ زیرا این علائم ممکن است ناشی از مشکلاتی غیر از آرتروز معمول باشند.

دکتر هومن کوکبی، جراح و متخصص ارتوپدی، با بررسی شرح‌حال، معاینه زانو و ارزیابی تصاویر پزشکی می‌تواند علت درد و میزان درگیری مفصل را بررسی کند و بر اساس شرایط بیمار، درباره روش‌های درمان غیرجراحی یا جراحی تصمیم‌گیری کند.

سؤالات متداول 

آیا آرتروز پاتلوفمورال همان آرتروز کشکک زانو است؟

بله. آرتروز پاتلوفمورال در زبان فارسی با عنوان آرتروز کشکک زانو یا آرتروز مفصل کشکک و استخوان ران نیز شناخته می‌شود. این بیماری غضروف و سطوح مفصلی بین کشکک و شیار انتهایی استخوان ران را درگیر می‌کند.

آیا آرتروز پاتلوفمورال در جوانان هم ایجاد می‌شود؟

بله. اگرچه آرتروز با افزایش سن شایع‌تر می‌شود، آرتروز پاتلوفمورال می‌تواند در افراد جوان‌تر نیز ایجاد شود. سابقه شکستگی، دررفتگی مکرر کشکک، ناهنجاری شیار تروکلئا و آسیب غضروفی از عوامل مرتبط با ابتلا در سنین پایین‌تر هستند.

آیا پیاده‌روی برای آرتروز پاتلوفمورال ضرر دارد؟

پیاده‌روی معمولاً از فعالیت‌های کم‌فشار مناسب برای بسیاری از بیماران مبتلا به آرتروز زانو است. بااین‌حال، مدت، سرعت و مسافت پیاده‌روی باید متناسب با شدت درد تنظیم شود. اگر پیاده‌روی باعث تشدید قابل‌توجه علائم می‌شود، برنامه فعالیت باید اصلاح شود.

آیا آرتروز پاتلوفمورال باعث قفل شدن زانو می‌شود؟

در مراحل پیشرفته ممکن است بیمار احساس گیرکردن کشکک داشته باشد. بااین‌حال، قفل شدن واقعی زانو می‌تواند ناشی از آسیب منیسک، وجود قطعات آزاد داخل مفصل یا مشکلات مکانیکی دیگر نیز باشد و به بررسی نیاز دارد.

آیا آرتروز کشکک زانو بدون جراحی درمان می‌شود؟

بسیاری از بیماران می‌توانند با روش‌های غیرجراحی مانند ورزش درمانی، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت، کاهش وزن و داروهای مناسب، درد و محدودیت عملکرد خود را کنترل کنند. جراحی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که این روش‌ها پاسخ کافی نداشته باشند.

آیا آرتروز پاتلوفمورال می‌تواند هر دو زانو را درگیر کند؟

بله. این بیماری ممکن است یک زانو یا هر دو زانو را درگیر کند. میزان آسیب و شدت علائم نیز ممکن است در دو زانو متفاوت باشد.

آیا آرتروز پاتلوفمورال باعث تخریب کامل مفصل زانو می‌شود؟

آرتروز پاتلوفمورال ممکن است در بعضی بیماران پیشرفت کند، اما سیر بیماری در همه افراد یکسان نیست. در برخی موارد بیماری فقط مفصل کشکک و استخوان ران را درگیر می‌کند و در برخی دیگر همراه با آرتروز سایر بخش‌های زانو دیده می‌شود. شدت اولیه آسیب و وضعیت سایر قسمت‌های مفصل در انتخاب درمان اهمیت دارند.

آیا آرتروز پاتلوفمورال همیشه به تعویض مفصل نیاز دارد؟

خیر. بسیاری از بیماران با روش‌های غیرجراحی قابل مدیریت هستند. تعویض جزئی یا کامل مفصل معمولاً برای بیماران منتخب مبتلا به آرتروز پیشرفته مطرح می‌شود که درد و محدودیت عملکرد آن‌ها با درمان‌های غیرجراحی به‌اندازه کافی کنترل نشده است.