آرتروز تنها یک بیماری ساده مفصلی نیست؛ بلکه مجموعهای از بیش از ۱۰۰ بیماری مختلف مفصلی و التهابی را شامل میشود. فرقی نمیکند مبتلا به استئوآرتریت (آرتروز سایشی) باشید، یا روماتیسم مفصلی (RA)، آرتریت پسوریاتیک یا سایر بیماریهای التهابی مفاصل؛ امروزه داروهای آرتروز متعددی در دسترس هستند که میتوانند درد را کاهش دهند، روند بیماری را کند کنند و کیفیت زندگی شما را به شکل چشمگیری بهبود دهند.
برخی بیماریهای مرتبط با آرتروز مانند نقرس، فیبرومیالژیا یا پوکی استخوان نیز داروهای اختصاصی خود را دارند. انتخاب داروی مناسب به نوع بیماری، شدت علائم، شرایط عمومی بدن و نظر متخصص ارتوپد بستگی دارد.
در این مقاله، دکتر هومن کوکبی، جراح و متخصص ارتوپد در تهران، بهصورت جامع انواع داروهای آرتروز را معرفی میکند تا بتوانید آگاهانهترین تصمیم درمانی را بگیرید.
مسکنها (Analgesics) | کاهش درد بدون کنترل التهاب
مسکنهای عمومی برای کاهش دردهای خفیف تا متوسط استفاده میشوند اما تاثیری بر التهاب مفصل (گرمی، تورم و قرمزی) ندارند.
استامینوفن (Acetaminophen)
استامینوفن که با نام تجاری تایلنول نیز شناخته میشود، بدون نسخه در دسترس است و بهطور گسترده برای درد آرتروز استفاده میشود. دلیل محبوبیت آن این است که برخلاف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، معمولاً به معده و قلب آسیب نمیزند.
اما نکته مهم این است که مصرف بیش از حد استامینوفن میتواند به کبد آسیب جدی وارد کند. همچنین بسیاری از داروهای سرماخوردگی، آلرژی و خوابآور حاوی استامینوفن هستند؛ بنابراین باید در مصرف همزمان آنها دقت زیادی داشت.
داروهای اوپیوئیدی (مخدرهای ضد درد)
اوپیوئیدها مسکنهای بسیار قوی هستند که فقط با نسخه پزشک تجویز میشوند. این داروها برای دردهای شدید کاربرد دارند و میتوانند موثر باشند، اما عوارض جانبی بیشتری نسبت به استامینوفن دارند.
خطر وابستگی و اعتیاد به این داروها وجود دارد و به همین دلیل معمولاً برای مصرف طولانیمدت توصیه نمیشوند. تحقیقات نشان دادهاند که در استفاده بلندمدت، مزیت قابل توجهی نسبت به استامینوفن یا NSAIDs ندارند.
برخی داروها نیز ترکیبی از استامینوفن و اوپیوئید هستند که در موارد خاص تجویز میشوند.
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
این داروهای آرتروز علاوه بر کاهش درد، التهاب را نیز کنترل میکنند. آنها با مهار مواد شبههورمونی به نام پروستاگلاندینها عمل میکنند که در ایجاد التهاب نقش دارند.
نمونههای بدون نسخه:
- ناپروکسن
- آسپرین
- ایبوپروفن
نمونههای نیازمند نسخه:
- ایندومتاسین
- سلکوکسیب
این داروها در کنترل درد و التهاب بسیار موثر هستند، اما مصرف طولانیمدت یا دوز بالا میتواند خطر سکته قلبی، سکته مغزی و خونریزی معده را افزایش دهد. به همین دلیل مصرف آنها باید تحت نظر متخصص ارتوپد انجام شود.
کورتیکواستروئیدها (کورتونها)
کورتیکواستروئیدها که با نام استروئید یا گلوکوکورتیکوئید نیز شناخته میشوند، عملکردی مشابه هورمون طبیعی کورتیزول دارند و به سرعت التهاب را کاهش میدهند.
این داروها برای کنترل کوتاهمدت التهاب شدید بسیار مناسب هستند. با این حال، مصرف طولانیمدت آنها میتواند عوارضی مانند:
- افزایش وزن
- آب مروارید
- فشار خون بالا
ایجاد کند. در صورت نیاز به مصرف طولانی، دکتر کوکبی معمولاً کمترین دوز مؤثر روزانه را تجویز میکند تا عوارض به حداقل برسد.
داروهای تعدیلکننده بیماریهای روماتیسمی (DMARDs)
این دسته از داروهای آرتروز برای کند کردن یا متوقف کردن روند پیشرفت بیماریهای التهابی مفاصل استفاده میشوند. برخلاف مسکنها، این داروها روی علت اصلی التهاب تاثیر میگذارند.
اگرچه اصطلاح DMARD بیشتر برای درمان روماتیسم مفصلی استفاده میشود، اما در بیماریهایی مانند:
- اسپوندیلیت آنکیلوزان
- آرتریت پسوریاتیک
- آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان
- لوپوس
نیز کاربرد دارند.
این داروها سیستم ایمنی بدن را تضعیف میکنند، بنابراین احتمال ابتلا به عفونت در زمان مصرف آنها افزایش مییابد. اثرگذاری DMARDها ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. گاهی یک دارو کافی نیست و متخصص ارتوپد ممکن است دو یا سه دارو را بهصورت ترکیبی تجویز کند که به آن «درمان ترکیبی» گفته میشود.
انواع DMARDها
1️⃣ DMARDهای سنتتیک متداول (Conventional Synthetic)
این داروها معمولاً به شکل قرص و گاهی تزریقی استفاده میشوند. شناختهشدهترین و پرکاربردترین آنها متوترکسات است که اغلب اولین دارویی است که پس از تشخیص روماتیسم مفصلی تجویز میشود.
2️⃣ بیولوژیکها و DMARDهای هدفمند
زیرگروههای پیشرفتهتری از DMARDها شامل داروهای بیولوژیک و داروهای هدفمند سنتتیک هستند.
داروهای آرتروز بیولوژیک (Biologics)
بیولوژیکها نوع خاص و قدرتمندی از DMARDها هستند که برای بسیاری از بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی و سایر آرتریتهای التهابی بسیار موثرند. ساخت این داروها پیچیدهتر است، بنابراین معمولاً هزینه بیشتری دارند. برخی از آنها بهصورت تزریق زیرجلدی توسط خود بیمار استفاده میشوند و برخی دیگر از طریق سرم (تزریق وریدی) در مطب پزشک تزریق میشوند.
مانند سایر DMARDها، این داروها نیز سیستم ایمنی را تضعیف میکنند و احتمال ابتلا به عفونت را افزایش میدهند.
ممکن است یک داروی بیولوژیک برای فردی بسیار موثر باشد اما برای فرد دیگر نه. حتی ممکن است در ابتدا موثر باشد ولی پس از مدتی تاثیر آن کاهش یابد. در این شرایط، دکتر کوکبی گزینههای درمانی دیگری را بررسی میکند.
انواع بیولوژیکها
هر گروه از این داروها به روش خاصی فرآیند التهاب را مهار میکند:
مهارکنندههای TNF
این داروها پروتئینی به نام فاکتور نکروز تومور (TNF) را که نقش مهمی در التهاب دارد، مسدود میکنند.
مهارکنندههای اینترلوکین
اینترلوکینها نوعی سیتوکین هستند که در فعالسازی سیستم ایمنی نقش دارند. برخی داروهای بیولوژیک اینترلوکینهای مختلف (مانند IL-1، IL-6، IL-17، IL-12 و IL-23) را هدف قرار میدهند.
مهارکنندههای سلول B
این داروها زمانی استفاده میشوند که سایر درمانها پاسخ مطلوب نداده باشند.
تنظیمکنندههای انتخابی همتحریکی (Selective Costimulation Modulators)
این داروها به سلولهای خاصی متصل میشوند و فرآیند التهاب را مهار میکنند. معمولاً زمانی استفاده میشوند که مهارکنندههای TNF کافی نباشند.
DMARDهای هدفمند (Targeted Synthetic DMARDs)
برخلاف DMARDهای سنتی که کل سیستم ایمنی را سرکوب میکنند، این داروهای جدید اهداف دقیقتری در سیستم ایمنی دارند. همچنین برخلاف بیولوژیکها که مولکولهای بزرگی دارند، این داروها بهصورت خوراکی مصرف میشوند.
مهارکنندههای Janus Kinase (JAK)
چندین داروی این گروه برای درمان روماتیسم مفصلی، آرتریت پسوریاتیک و آرتریت نوجوانان تایید شدهاند. در صورتی که سایر درمانها موثر نباشند، ممکن است توسط متخصص ارتوپد تجویز شوند.
مهارکنندههای فسفودیاستراز ۴ (PDE4)
برخلاف سایر DMARDها، این داروها احتمال ابتلا به عفونت شدید را افزایش نمیدهند و گزینهای ایمنتر در برخی بیماران محسوب میشوند.
انتخاب بهترین داروهای آرتروز
انتخاب دارو به عوامل متعددی بستگی دارد:
- نوع آرتروز
- شدت درد و التهاب
- سن بیمار
- بیماریهای زمینهای
- سابقه مشکلات قلبی یا گوارشی
- احتمال بروز عفونت
در مطب دکتر هومن کوکبی، درمان دارویی آرتروز کاملاً شخصیسازیشده انجام میشود. هدف تنها کاهش درد نیست، بلکه کنترل پیشرفت بیماری و حفظ عملکرد مفصل در بلندمدت است.
داروهای آرتروز طیف گستردهای دارند؛ از مسکنهای ساده مانند استامینوفن گرفته تا داروهای پیشرفته بیولوژیک و هدفمند. هرکدام مزایا و عوارض خاص خود را دارند و انتخاب صحیح آنها نیازمند بررسی دقیق توسط متخصص ارتوپد است.
اگر از درد مزمن مفاصل، تورم یا خشکی صبحگاهی رنج میبرید، مراجعه به موقع به جراح ارتوپد در تهران میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و کیفیت زندگی شما را حفظ نماید. برای دریافت مشاوره تخصصی و بررسی دقیق شرایط مفاصل خود، میتوانید با مطب دکتر هومن کوکبی تماس بگیرید و مسیر درمان مناسب خود را آغاز کنید.
نظــــر شمـــــــا؟