از تشخیص تا درمان عقب زدگی زانو (Hyperextended Knee)

آیا تا به حال حس کرده‌اید زانویتان بیش از حد طبیعی به سمت عقب خم شده است؟ این وضعیت که در اصطلاح پزشکی عقب‌زدگی زانو یا هایپراکستنشن زانو نامیده می‌شود، می‌تواند بسیار دردناک باشد و عملکرد طبیعی شما را مختل کند. در این مقاله، دکتر هومن کوکبی، جراح و متخصص ارتوپد در تهران، شما را با همه چیز درباره این عارضه آشنا می‌کند.

عقب زدگی زانو، آسیبی شایع در میان ورزشکاران است. موارد خفیف این عارضه نیازی به جراحی ندارند و شما می‌توانید با استراحت، کمپرس یخ و سایر درمان‌های خانگی بهبود پیدا کنید. هرگز با وجود درد به فعالیت ادامه ندهید یا علائم را نادیده نگیرید. این کار می‌تواند یک آسیب خفیف را شدیدتر کند و منجر به صدمات جدی‌تری مانند پارگی رباط‌ها شود.

عقب زدگی زانو چیست؟

عقب‌زدگی زانو زمانی اتفاق می‌افتد که مفصل زانو در جهت اشتباه خم می‌شود، که این امر می‌تواند به رباط‌های موجود در زانو آسیب برساند. این وضعیت در میان ورزشکارانی که در ورزش‌های پُربرخورد شرکت می‌کنند رایج است. درمان آن می‌تواند شامل استراحت، داروهای مسکن و در برخی موارد، جراحی باشد. عقب زدگی زانو آسیبی است که زمانی رخ می‌دهد که زانوی شما بیش از حد طبیعی خود به سمت عقب خم شود.

آسیب‌های ورزشی و سایر ضربات، نیروی زیادی به بافت همبند زانوی شما (تاندون‌ها، رباط‌ها و غضروفی که زانو را در جای خود نگه می‌دارند و به حرکت آن کمک می‌کنند) وارد می‌کنند. هر نیرویی که زانوی شما را بیشتر از حد معمول به عقب براند، می‌تواند باعث آسیب بیش‌ازحد بازشدن شود. پس از اینکه زانوی شما بیش‌ازحد باز شد، ممکن است احساس ناپایداری کند یا وقتی سعی می‌کنید روی آن وزن بیندازید، خالی کند.

آسیب‌های بیش‌ازحد بازشدن زانو طیفی از موارد خفیف که در خانه قابل درمان هستند تا آسیب‌های شدیدتری که برای ترمیم به جراحی نیاز دارند را شامل می‌شوند.

تفاوت عقب زدگی زانو با پارگی ACL، PCL، MCL و LCL

عقب زدگی زانو، پارگی ACL و پارگی PCL همگی آسیب‌های متفاوت زانو هستند. همچنین، شایع‌ترین علت همه آن‌ها آسیب‌های ورزشی است.

ACL (رباط صلیبی قدامی) و PCL (رباط صلیبی خلفی) شما استخوان ران (فمور) را به استخوان ساق پا (تیبیا) متصل می‌کنند. هر دوی آن‌ها از وسط زانوی شما عبور می‌کنند. ACL در جلوی زانو و PCL در امتداد پشت زانو قرار دارد.

MCL (رباط جانبی داخلی) و LCL (رباط جانبی خارجی) در طرفین زانوی شما قرار دارند. آن‌ها زانوی شما را پایدار می‌کنند و به حرکت آن به طرفین کمک می‌کنند. این امکان وجود دارد که یک آسیب بتواند به یک یا چند رباط در زانوی شما صدمه بزند، از جمله در هنگام بیش‌ازحد بازشدن زانو. موارد شدید بیش‌ازحد بازشدن زانو از علل شایع پارگی ACL و MCL هستند.

با این حال، همه موارد بیش‌ازحد بازشدن زانو منجر به پارگی رباط نمی‌شوند و همچنین ممکن است بدون بیش‌ازحد بازشدن زانو نیز دچار کشیدگی یا پارگی رباط شوید.

چه کسانی دچار هایپراکستنشن زانو می‌شوند؟

هر کسی ممکن است عقب زدگی زانو را تجربه کند، اما این آسیب در افرادی که ورزش می‌کنند شایع‌تر است.

عقب زدگی زانو چقدر شایع است؟

Hyperextended Knee یک آسیب بسیار شایع است، به ویژه در میان ورزشکاران.

عقب زدگی زانو چگونه بر بدن من تأثیر می‌گذارد؟

علاوه بر علائمی مانند درد و تورم، ممکن است استفاده از زانوی خود به روش معمول پس از بیش‌ازحد بازشدن دشوار باشد. این مسئله به ویژه زمانی صادق است که در زمان آسیب، به بخش‌های دیگر زانوی خود مانند تاندون‌ها، رباط‌ها یا منیسک آسیب رسانده باشید. زانوی شما ممکن است خالی کند (احساس ضعف یا ناپایداری) و شاید نتوانید مانند گذشته روی آن وزن بیندازید.

اگر دچار بیش‌ازحد بازشدن زانو شدید، «با درد کنار نیایید» یا سعی نکنید «با راه رفتن آن را فراموش کنید». نادیده گرفتن علائم می‌تواند باعث تشدید یک آسیب خفیف شود و به صدمات بیشتری در داخل زانوی شما منجر گردد.

اگر درد دارید یا در حرکت دادن زانوی خود با مشکل مواجه هستید، به پزشک متخصص خود مراجعه کنید. دکتر هومن کوکبی، جراح و متخصص ارتوپدی، آماده ارائه مشاوره و درمان تخصصی به شما عزیزان است.

انواع عقب رفتگی زانو

عقب رفتگی زانو را بر اساس علت می‌توان به سه نوع اصلی تقسیم کرد:

نوع ژنو رکوروواتوم	توضیحات
اولیه (Primary)	ناشی از شلی ذاتی لیگامان‌های زانو بوده و اغلب با عوامل ژنتیکی مرتبط است.
ثانویه (Secondary)	به دنبال آسیب‌های زانو یا شرایطی مانند پارگی رباط صلیبی قدامی یا ناپایداری مفصل زانو ایجاد می‌شود.
عادتی (Habitual)	در اثر عادت‌های مداوم مانند ایستادن یا راه‌رفتن با وضعیت غیرطبیعی زانو به‌مرور زمان ایجاد می‌شود؛ ممکن است در ورزشکاران یا افرادی با الگوهای تمرینی خاص دیده شود.

انواع عقب زدگی زانو بر اساس تغییر شکلی که ایجاد می‌کند نیز عبارت‌اند از:

• عقب رفتگی زانو با چرخش خارجی :(External Rotary Deformity) پاشنه بالا رفته، جلوی پا به سمت داخل متمایل است و پا در وضعیت اکوینوواروس باقی می‌ماند.
• عقب رفتگی زانو با چرخش داخلی :(Internal Rotary Deformity) جلوی پا به سمت بیرون می‌چرخد و فرد برای جبران، زانو را بیش از حد باز می‌کند.
• عقب رفتگی زانو بدون چرخش (Non-rotary Deformity): زانو در موقعیت غیرطبیعی قرار دارد اما پا و مچ عملکرد طبیعی دارند.

علائم و علل

علائم عقب زدگی زانو چیست؟

چگونه بفهمیم دچار عقب‌زدگی زانو شده‌ایم؟

• درد زانو: ممکن است در زانوی آسیب‌دیده خود دردی از خفیف تا شدید احساس کنید.
• اختلال در حرکت: ممکن است برای صاف یا خم کردن زانوی خود دچار مشکل شوید.
• تورم: زانوی شما ممکن است متورم یا سفت شود.
• ناپایداری: ممکن است زانوی شما احساس ضعف کند و راه رفتن یا ایستادن برایتان دشوار شود.

در موارد شدید، ممکن است دچار کشیدگی رباط در نزدیکی زانو شوید. رباط اصلی که ممکن است دچار کشیدگی شود، رباط متقاطع قدامی (ACL) است.

اگر در حین آسیب، صدای «تق» در داخل زانوی خود بشنوید یا احساس کنید، احتمال اینکه یکی از رباط‌های خود را پاره کرده باشید بیشتر است. رباط‌های پاره شده همچنین می‌توانند به شدت دردناک باشند و استفاده از زانو را دشوار یا غیرممکن سازند.

چه چیزی باعث عقب زدگی زانو می‌شود؟

عقب‌زدگی زانوی شما زمانی رخ می‌دهد که مفصل به سمت عقب خم می‌شود و باعث آسیب بافتی و تورم می‌گردد. بیشتر آسیب‌ها در رباط متقاطع قدامی (ACL) و رباط متقاطع خلفی (PCL) رخ می‌دهد؛ این دو رباط در وسط زانو قرار دارند. این رباط‌ها درشت‌نی را به استخوان ران متصل می‌کنند و به کنترل حرکت زانو کمک می‌نمایند.

یک زمین خوردن بد یا فرود نامناسب پس از یک پرش می‌تواند باعث عقب‌زدگی زانو شود. اگرچه این وضعیت می‌تواند هر کسی را تحت تأثیر قرار دهد، اما ورزشکاران بیشتر در معرض انجام فعالیت‌هایی هستند که به رباط‌هایشان آسیب می‌زند. عقب‌زدگی زانو اغلب در اثر ضربه مستقیم به زانو هنگام انجام ورزش‌های پُربرخورد مانند ژیمناستیک، بسکتبال و فوتبال ایجاد می‌شود.

به گفته دکتر هومن کوکبی، ورزشکاران زن شانس بیشتری برای آسیب ACL دارند. همچنین، افرادی که عضلات ضعیفی دارند یا سابقه آسیب‌های قبلی زانو دارند نیز می‌توانند دچار چنین مشکلات زانویی شوند، همانطور که افراد دارای اضافه وزن یا چاقی نیز مستعد این مشکل هستند.

عقب‌زدگی زانو همچنین می‌تواند در کودکان خردسال باعث شکسته شدن تکه‌های کوچک استخوان از استخوان اصلی شود.

تشخیص و آزمایش‌ها

عقب زدگی زانو چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک متخصص شما، هایپراکستنشن زانو را با معاینه فیزیکی و آزمایش‌های تصویربرداری تشخیص می‌دهد. دکتر هومن کوکبی زانوی شما را معاینه خواهد کرد، با شما درباره علائمتان صحبت می‌کند و میزان محدودیت توانایی شما در استفاده از زانو را بررسی می‌نماید.

احتمالاً حداقل به یک نوع آزمایش تصویربرداری نیاز خواهید داشت، از جمله:

• اشعه ایکس (رادیوگرافی).
• تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI).
• سی‌تی اسکن (توموگرافی کامپیوتری).

این آزمایش‌ها به پزشک شما کمک می‌کنند تا آسیب داخلی و اطراف زانوی شما را ببیند. همچنین نشان خواهند داد که آیا آسیب جدی‌تری مانند پارگی رباط دارید یا خیر.

مدیریت و درمان

عقب زدگی زانو چگونه درمان می‌شود؟

نحوه درمان عقب زدگی زانو شما به شدت آسیب بستگی دارد. اگر فقط علائم خفیفی دارید و به هیچ بخش داخلی زانوی شما آسیب نرسیده است، باید بتوانید عقب زدگی زانو خود را در خانه با پیروی از روش RICE درمان کنید:

• استراحت (Rest): از فعالیتی که باعث آسیب شما شده است خودداری کنید. در حین بهبودی، از زانوی خود بیش‌ازحد استفاده نکنید.
• یخ (Ice): یک کمپرس سرد را به مدت ۱۵ دقیقه و چهار بار در روز روی زانوی خود قرار دهید.
• کمپرسیون (Compression): می‌توانید زانوی خود را با یک باند کشی ببندید تا به کاهش تورم کمک کند.
• بالا نگه داشتن (Elevation): زانو و پای خود را تا جایی که می‌توانید، بالاتر از سطح قلب خود قرار دهید.

سایر روش‌های درمانی:

• دارو درمانی: می‌توانید از داروهای ضدالتهاب برای کاهش درد استفاده کنید.
• بریس: یک بریس زانو ممکن است در حین بهبودی، استرس وارده بر ساختارهای آسیب‌دیده را کاهش دهد.
• حفظ دامنه حرکتی: بی حرکت نگه داشتن زانو برای بیش از دو یا سه روز، خطر سفتی طولانی‌مدت و سایر عوارض را افزایش می‌دهد. بنابراین، حرکت را ادامه دهید!
• فیزیوتراپی: انجام فعالیت‌های تجویز شده برای به حداقل رساندن آسیب بیشتر و حداکثر کردن بهبودی.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) بدون نسخه مانند آسپرین یا ایبوپروفن می‌توانند درد و التهاب را کاهش دهند. قبل از مصرف NSAIDها برای مدت بیش از ۱۰ روز با پزشک خود صحبت کنید. پزشک معالج شما، دکتر هومن کوکبی، ممکن است تمریناتی را برای افزایش قدرت و انعطاف‌پذیری عضلات اطراف زانو پیشنهاد دهد تا به پیشگیری از آسیب‌های بعدی کمک کند.

توانبخشی و برنامه‌های تقویتی برای تو رفتگی زانو

برنامه‌های توانبخشی با تمرکز بر تقویت عضلات چهارسر ران بسیار مؤثر هستند. چند ورزش برای درمان عقب زدگی زانو شامل موارد زیر است:

نوع تمرین	توضیح
تقویت چهارسر ران	تمرینات ایزومتریک برای تقویت بدون فشار زیاد
کشش همسترینگ	برای حفظ انعطاف‌پذیری و کاهش سفتی
تمرینات پیگیری کشکک	برای بهبود راستای حرکت زانو
تمرین با کش مقاومتی	برای تقویت عضلات به‌صورت هدفمند

جراحی عقب زدگی زانو

به ندرت پیش می‌آید که پس از عقب زدگی زانو نیاز به جراحی باشد. با این حال، اگر آسیبی که باعث بیش‌ازحد بازشدن زانو شده، به تاندون‌هایی مانند ACL یا PCL شما آسیب رسانده باشد، ممکن است برای ترمیم آن پارگی‌ها نیاز به جراحی داشته باشید.

در بیشتر مواقع، جراحی برای ترمیم آسیب در زانوها یک روش سرپایی است، به این معنی که می‌توانید همان روز به خانه بروید. جراح یک آرتروسکوپی زانو انجام خواهد داد، که یک تکنیک کم‌تهاجمی برای ترمیم رباط‌های داخل زانوی شما است.

آیا عقب‌زدگی زانو نیاز به جراحی دارد؟

اگر دچار کشیدگی شدید رباط شده باشید، ممکن است به جراحی ترمیم رباط نیاز داشته باشید. در این جراحی، یک قطعه تاندون از جای دیگری (مانند همسترینگ شما) برداشته می‌شود و برای جایگزینی رباط آسیب‌دیده استفاده می‌گردد.

در حین بهبودی از این جراحی، باید فیزیوتراپی انجام دهید تا تمریناتی را شامل شود که به تقویت عضلات پا کمک می‌کند. همچنین می‌توانید در دوران نقاهت از بریس زانو برای بهبود پایداری مفصل استفاده کنید.

به گفته دکتر هومن کوکبی، در بیش از ۸۰٪ موارد، جراحی ACL همراه با فیزیوتراپی، عملکرد زانو را به طور کامل بازمی‌گرداند. اگر تلاش اول موفقیت‌آمیز نباشد، پزشک ممکن است جراحی‌های رباط بیشتری را توصیه کند. با این حال، جراحی‌های بعدی می‌توانند دشوارتر باشند و نتایج طولانی‌مدت ضعیف‌تری داشته باشند.

به طور کلی، ممکن است پس از این جراحی، مقداری درد و تورم باقی بماند. به خصوص اگر آسیب‌های دیگر زانو، مانند پارگی غضروف، همزمان با عقب‌زدگی زانو رخ داده باشد، این وضعیت محتمل است.

در برخی موارد، حرکت بهتر در مفصل زانو پس از جراحی می‌تواند نتایج خوبی داشته باشد. دلیل این امر این است که تاندون مورد استفاده برای جایگزینی رباط پاره شده، به مرور زمان کشیده می‌شود. جراحی با شانس کمی برای ابتلا به عفونت، سفتی طولانی‌مدت زانو و لخته شدن خون در پا همراه است.

در هر صورت، حتی آسیب‌های جزئی زانو می‌تواند شانس شما را برای آسیب دیدگی مجدد زانو در آینده افزایش دهد. برای کاهش این خطر، می‌توانید در برنامه‌های پیشگیری از آسیب شرکت کنید.

چه مدت طول می‌کشد تا از هایپراکستنشن زانو بهبود پیدا کرد؟

مدت زمانی که طول می‌کشد تا احساس بهتری داشته باشید، به شدت بیش‌ازحد بازشدن زانو و هر آسیب دیگری که تجربه کرده‌اید بستگی دارد. اگر بیش‌ازحد بازشدن زانو به هیچ بخش داخلی زانو آسیب نرسانده باشد و نیازی به جراحی نداشته باشید، بهبودی باید بین چند هفته تا یک ماه طول بکشد.

اگر برای ترمیم آسیب‌های شدیدتر نیاز به جراحی داشته باشید، ممکن است چند ماه طول بکشد تا بتوانید تمام فعالیت‌های معمول خود را از سر بگیرید. برای دریافت یک جدول زمانی مشخص برای بهبودی خود، با پزشک متخصص یا جراح خود، دکتر هومن کوکبی، صحبت کنید.

چشم‌انداز / پیش‌آگاهی

اگر عقب زدگی زانو داشته باشم، چه انتظاری می‌توانم داشته باشم؟

باید انتظار داشته باشید که پس از بیش‌ازحد بازشدن زانو، بهبودی کامل پیدا کنید. این یک آسیب موقتی است که نباید تأثیرات بلندمدتی بر سلامت شما یا توانایی شما برای انجام ورزش‌های مورد علاقه‌تان داشته باشد.

اگر آسیب شدیدی را تجربه کنید که نیاز به جراحی دارد، باید انتظار داشته باشید که حداقل برای چند ماه از ورزش یا فعالیتی که باعث بیش‌ازحد بازشدن زانو شده است، خودداری کنید.

آیا با Hyperextended Knee نیاز است کار یا مدرسه را از دست بدهم؟

اگر بتوانید کار یا تکالیف مدرسه خود را به صورت نشسته یا بدون وارد آوردن فشار اضافی به زانوی آسیب‌دیده انجام دهید، نیازی به از دست دادن کار یا مدرسه در حین بهبودی نخواهید داشت. قبل از از سرگیری هرگونه فعالیت بدنی در طول دوره بهبودی، با جراح یا پزشک متخصص خود، دکتر هومن کوکبی، صحبت کنید.

چشم‌انداز عقب زدگی زانو چیست؟

چشم‌انداز افراد مبتلا به هایپراکستنشن زانو بسیار مثبت است. اکثر آسیب‌ها نیازی به جراحی ندارند و شما باید بتوانید تمام فعالیت‌های معمول خود را ظرف چند هفته از سر بگیرید.

پیشگیری

چگونه می‌توانم از هایپراکستنشن زانو پیشگیری کنم؟

در حین ورزش یا سایر فعالیت‌های بدنی:

• از تجهیزات محافظتی مناسب استفاده کنید.
• اگر زانوی شما در حین یا بعد از فعالیت بدنی درد می‌کند، «با درد کنار نیایید».
• به بدن خود فرصت استراحت و ریکاوری پس از فعالیت شدید بدهید.
• قبل از ورزش یا تمرین، حرکات کششی و گرم کردن انجام دهید.
• پس از فعالیت بدنی، بدن خود را سرد کرده و حرکات کششی انجام دهید.

این نکات ایمنی عمومی را برای کاهش خطر آسیب دنبال کنید:

• اطمینان حاصل کنید که خانه و محل کار شما عاری از هرگونه وسیله‌ای است که می‌تواند باعث زمین خوردن شما یا دیگران شود.
• همیشه از ابزار یا وسایل مناسب در خانه برای دسترسی به اشیاء استفاده کنید. هرگز روی صندلی، میز یا کابینت نایستید.
• اگر در راه رفتن مشکل دارید یا در معرض خطر افزایش یافته برای افتادن هستید، از عصا، عصای زیربغل یا واکر استفاده کنید.

زندگی با عقب زدگی زانو

چه زمانی باید به پزشک متخصص خود مراجعه کنم؟

اگر علائمی مانند درد یا تورم دارید که پس از چند روز بدتر می‌شوند، یا اگر نمی‌توانید زانوی خود را به طور معمول حرکت دهید، با پزشک خود صحبت کنید. دکتر هومن کوکبی برای ارزیابی دقیق وضعیت شما در دسترس است.

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کنم؟

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر به اورژانس مراجعه کنید:

• درد شدید.
• تورمی که در حال بدتر شدن است.
• تغییر رنگ.
• به هیچ وجه نمی‌توانید زانوی خود را حرکت دهید.

چه سوالاتی باید از پزشکم بپرسم؟

• آیا به آزمایش‌های تصویربرداری نیاز خواهم داشت؟
• آیا دچار پارگی ACL یا PCL شده‌ام؟
• چه مدت باید استراحت کنم و از ورزش و سایر فعالیت‌های بدنی خودداری نمایم؟
• آیا به جراحی نیاز خواهم داشت؟

سوالات متداول درباره عقب‌زدگی زانو

آیا راه رفتن با زانوی عقب‌رفته اشکالی ندارد؟

بسته به شدت آسیب، ممکن است بتوانید راه بروید. اما اگر نادیده گرفتن علائم، می‌تواند باعث بدتر شدن یک آسیب خفیف شود.

بهبودی زانوی عقب‌رفته چقدر طول می‌کشد؟

زمان بهبودی به شدت آسیب بستگی دارد. یک آسیب خفیف ممکن است در عرض چند هفته با استراحت و مراقبت مناسب بهتر شود. اگر جراحی کنید، زمان بسیار بیشتری طول می‌کشد، تا شش ماه.

چگونه بفهمم عقب‌ زدگی زانوی من جدی است؟

علائم شایع یک زانوی عقب‌رفته شامل درد و تورم است. اما اگر هنگام آسیب دیدگی صدای «تَرَک» شنیدید، ممکن است به معنای پارگی رباط باشد. این وضعیت می‌تواند جدی و بسیار دردناک باشد، زمان بیشتری برای بهبودی نیاز داشته باشد و حتی ممکن است به جراحی نیاز پیدا کنید.

تمام سوالاتی که با آسیب دیدگی زانو به ذهن خطور می‌کند، از جمله مدت دوری از فعالیت‌ها و جدی بودن آسیب، نگرانی‌های رایجی هستند. خبر خوب این است که اکثر موارد زانوی بیش‌ازحد بازشده نیازی به جراحی ندارند و شما می‌توانید در خانه با درمان‌های بدون نسخه و با دادن فرصت استراحت و بهبودی به بدنتان، بهبود پیدا کنید.

اگر آسیب شدیدتری – مانند پارگی رباط – را تجربه کنید، همچنان باید انتظار بهبودی کامل و بازگشت به ورزش‌ها و فعالیت‌های مورد علاقه خود را داشته باشید. برای دریافت برنامه درمانی تخصصی و متناسب با شرایط خود، با دکتر هومن کوکبی، جراح و متخصص ارتوپدی، مشورت نمایید.