اگر تا به حال دچار دنداندرد، کمردرد، آرتروز یا تب شده باشید، به احتمال زیاد نام داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی یا همان NSAIDs به گوشتان خورده است. این داروها جزو پرمصرفترین داروها در سراسر جهان هستند، اما آیا واقعاً میدانید که چگونه عمل میکنند و مصرف آنها چه خطراتی میتواند داشته باشد؟
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) میتوانند درد، تب و سایر انواع التهاب را کاهش دهند. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی رایج بدون نسخه شامل آسپرین، ایبوپروفن و ناپروکسن سدیم هستند. پزشکان همچنین میتوانند در صورت لزوم داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی قویتری تجویز کنند.
دکتر هومن کوکبی، جراح و متخصص ارتوپد در تهران، در این مقاله جامع هر آنچه را که باید در مورد این داروها بدانید، از نحوه عملکرد گرفته تا عوارض جانبی و نکات ایمنی حیاتی، برای شما شرح میدهد.
داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) چیست؟
NSAIDsها (داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی) داروهایی هستند که التهاب، درد و تب را کاهش میدهند. انواع مختلفی از NSAIDها وجود دارد که هم شامل نمونههای بدون نسخه و هم نمونههای تجویزی با قدرت بالا میشوند. پزشکان از این داروها برای درمان طیف وسیعی از علائم، از سردرد و دردهای دندانی گرفته تا آرتروز و گرفتگی عضلات استفاده میکنند.
شما میتوانید NSAIDها را به اشکال مختلفی تهیه کنید، از جمله:
- قرص یا کپسول
- مایع (شربت)
- ژل و کرمهای موضعی
- شیاف (رکتال)
کدام داروها جزو NSAIDها محسوب میشوند؟
NSAIDهای رایج و بدون نسخه (OTC) عبارتند از:
- آسپرین (مانند آ.اس.آ)
- ایبوپروفن (مانند ژلوفن، ادویل)
- ناپروکسن سدیم (مانند ناپروکسن)
برخی از رایجترین NSAIDهای تجویزی (با قدرت بالا) شامل موارد زیر هستند:
- سلکوکسیب (سلبرکس)
- دیکلوفناک (ولتارن)
- فنوپروفن (نالفون)
- ایندومتاسین (ایندوسین)
- کتورولاک (تورادول)
موارد مصرف NSAIDها چیست؟
پزشکان معمولاً از این داروها برای درمان مشکلات زیر استفاده میکنند:
- دردهای عضلانی
- آرتروز و التهاب مفاصل
- التهاب تاندون (تاندونیت)
- کمردرد
- بورسیت (التهاب کیسههای مفصلی)
- دنداندرد
- دردهای قاعدگی
مکانیسم اثر NSAIDها چگونه است؟
NSAIDها بدن شما را از تولید مواد شیمیایی خاصی که باعث التهاب میشوند، باز میدارند. این داروها مشابه کورتیکواستروئیدها (کورتونها) عمل میکنند، اما بدون آنکه عوارض جانبی استروئیدی را داشته باشند. استروئیدها داروهای سنتتیکی هستند که شبیه کورتیزون (یک هورمون طبیعی در بدن) عمل میکنند. همانند کورتیزون، NSAIDها نیز درد و التهاب را کاهش میدهند.
نکات مهم در مورد طول درمان با NSAIDها
چه مدت باید از یک NSAID بدون نسخه استفاده کنم؟
از یک NSAID بدون نسخه به طور مداوم و بدون مشورت پزشک، برای تب بیش از سه روز و برای درد بیش از ۱۰ روز استفاده نکنید. NSAIDهای بدون نسخه برای تسکین درد بسیار خوب عمل میکنند، اما شما فقط باید آنها را به صورت کوتاهمدت مصرف کنید.
اگر دکتر هومن کوکبی یا پزشک معالج شما تشخیص دهد که میتوانید برای مدت طولانیتری از NSAIDها استفاده کنید، باید مراقب عوارض جانبی خطرناکی مانند دلدرد یا سوزش سر دل باشید. در صورت بروز عوارض جانبی، پزشک میتواند یک درمان جایگزین را توصیه کند.
فواید و خطرات مصرف NSAIDها
فواید NSAIDها چیست؟
این داروها برای موارد زیر بسیار مؤثر هستند:
- کاهش التهاب
- تسکین درد
- کاهش خشکی و گرفتگی مفاصل
- کاهش تب
خطرات NSAIDها چیست؟
برخی افراد در اثر مصرف NSAIDها دچار زخم معده میشوند. برای کاهش خطر ابتلا به زخم، همیشه NSAIDها را همراه با غذا (ترجیحاً یک وعده غذایی کامل) مصرف کنید. در حالی که NSAIDها برای تسکین علائم مؤثر هستند، به بدن شما در فرآیند بهبودی کمک نمیکنند. در واقع، تحقیقات نشان میدهد که این داروها میتوانند روند طبیعی التیام بدن را کُند کنند. دکتر هومن کوکبی میتواند به شما کمک کند تا مزایا و معایب استفاده از NSAIDها را بسنجید و درمان مناسب خود را پیدا کنید.
چه کسانی باید از مصرف NSAIDها خودداری کنند؟
به طور کلی، اگر هر یک از شرایط زیر را دارید، باید از مصرف NSAIDها اجتناب کنید:
- زخم معده یا خونریزی گوارشی
- بیماری کلیوی
- بیماری کبدی
- ریفلاکس مزمن معده (GERD)
- بیماری کرون
- کولیت اولسراتیو (کولیت زخمی)
- دیابت کنترلنشده
- فشار خون بالا که کنترل آن دشوار است.
- اختلالات خونریزیدهنده
- نارسایی قلبی
- سابقه سکته مغزی یا حمله قلبی
- همچنین اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، نباید NSAID مصرف کنید.
علاوه بر این، در صورت وجود هر یک از موارد زیر، قبل از مصرف NSAIDها با پزشک معالج خود مشورت کنید:
- کودکان و نوجوانان مبتلا به عفونتهای ویروسی (همراه با تب یا بدون تب) به دلیل خطر ابتلا به “سندرم ری” (یک بیماری نادر اما کشنده که میتواند مغز و کبد را تحت تأثیر قرار دهد) نباید آسپرین یا
- محصولات حاوی آسپرین مصرف کنند.
- افرادی که جراحی پیش رو دارند (از جمله جراحی دهان و دندان).
- افرادی که روزانه نوشیدنیهای حاوی الکل مصرف میکنند.
- افرادی که آسم آنها با مصرف آسپرین تشدید میشود.
- اگر ۶۵ سال یا بیشتر سن دارید.
عوارض جانبی شایع NSAIDها چیست؟
اگر دوزهای بالای NSAID مصرف کنید یا به مدت طولانی از آنها استفاده کنید، ممکن است دچار عوارض جانبی شوید. برخی عوارض خفیف هستند و خودبهخود برطرف میشوند، در حالی که برخی دیگر جدیتر بوده و نیاز به مراقبت پزشکی دارند.
توجه: تا زمانی که پزشک به شما اجازه نداده است، اقدامات زیر را انجام ندهید:
- مصرف همزمان NSAID بدون نسخه با NSAID تجویزی.
- مصرف همزمان چند نوع NSAID بدون نسخه.
- مصرف بیش از دوز توصیهشده NSAIDها.
انجام این کارها میتواند خطر عوارض جانبی را افزایش دهد.
شایعترین عوارض جانبی گزارششده NSAIDها علائم گوارشی (معده و روده) هستند، مانند:
- نفخ و گاز معده
- احساس پُری و باد کردن شکم
- سوزش سر دل
- دلدرد
- تهوع و استفراغ
- اسهال
- یبوست
مصرف NSAIDها همراه با غذا، شیر یا آنتیاسیدها ممکن است خطر بروز این علائم گوارشی را کاهش دهد. اما اگر این علائم بیش از چند روز ادامه داشت، حتماً پزشک خود را مطلع کنید.
سایر عوارض جانبی NSAIDها عبارتند از:
- سرگیجه
- احساس سبکی سر
- مشکلات تعادلی
- مشکل در تمرکز
- سردردهای خفیف
اگر این علائم بیش از چند روز طول کشید، مصرف NSAID را متوقف کرده و با پزشک خود تماس بگیرید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر هر یک از عوارض جانبی زیر را تجربه کردید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید:
- علائم گوارشی/ادراری
- مدفوع سیاه، خونی یا قیری رنگ.
- ادرار کدر.
- وجود خون در ادرار.
- دلدرد شدید.وجود خون یا مادهای شبیه تفاله قهوه در استفراغ (خونریزی ممکن است بدون علائم هشداردهندهای مانند درد اتفاق بیفتد).
- ناتوانی در ادرار کردن یا تغییر در مقدار ادرار.
- افزایش وزن غیرعادی و ناگهانی.
- زردی (یرقان).
- علائم مربوط به سر و اعصاب (بینایی، شنوایی و…)
- تاری دید.
- زنگ زدن گوش (وزوز گوش).
- حساسیت به نور (فوتوسنسیتیویتی).
- سردرد بسیار شدید.
- دشواری در صحبت کردن یا فکر کردن.
- مشکلات تعادلی.
- واکنشهای آلرژیک احتمالی و سایر مشکلات
- احتباس مایعات (ادم یا ورم).
- بثورات پوستی شدید یا کهیر یا قرمزی و پوستهپوسته شدن پوست.
- خارش پوست.
- کبودی و خونریزی بدون دلیل.
- خسخس سینه، مشکل در تنفس یا سرفه غیرعادی.
- درد قفسه سینه، ضربان قلب سریع یا تپش قلب.
- خستگی مفرط.
- علائم شبیه آنفولانزا.
- کمردرد شدید.
آیا استامینوفن یک NSAID است؟
خیر، استامینوفن (تیلنول) یک NSAID نیست. این دارو درد را تسکین میدهد و تب را کاهش میدهد. اما برخلاف NSAIDها، استامینوفن التهاب را کاهش نمیدهد.
با این حال، استامینوفن به اندازه NSAIDها مشکلات گوارشی ایجاد نمیکند. بنابراین، اگر مستعد مشکلات معده هستید، استامینوفن ممکن است گزینه بهتری برای شما باشد. برای اطمینان از انتخاب نوع مناسب مسکن، با دکتر هومن کوکبی مشورت کنید.
آیا NSAIDها میتوانند باعث واکنشهای آلرژیک شوند؟
نادر است، اما NSAIDها میتوانند باعث یک واکنش آلرژیک عمومی به نام “شوک آنافیلاکتیک” شوند. در صورت وقوع، این اتفاق معمولاً کمی بعد از شروع مصرف NSAID رخ میدهد. علائم این واکنش عبارتند از:
- تورم چشمها، لبها یا زبان.
- اشکال در بلع.
- تنگی نفس (دیسپنه).
- ضربان قلب سریع.
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه.
در صورت بروز هر یک از این علائم، فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید یا از کسی بخواهید شما را بلافاصله به بخش اورژانس برساند.
سخن پایانی دکتر هومن کوکبی
هنگامی که کمرتان درد میکند، سردرد امانتان را بریده، آرتروز عود کرده یا احساس تب دارید، یک NSAID میتواند تسکین سریعی را که به آن نیاز دارید فراهم کند. این داروها وقتی به درستی مصرف شوند، ایمن هستند. اما اگر شرایط پزشکی خاصی دارید، مصرف آنها ایده خوبی نیست.
پیشنهاد میکنم برای بررسی اینکه آیا NSAIDها برای شرایط خاص شما مناسب هستند یا خیر، حتماً با یک پزشک متخصص مشورت کنید. با یک تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، میتوانید بدون به خطر انداختن سلامت گوارش و کلیههای خود، از شر دردهایتان خلاص شوید.
نظــــر شمـــــــا؟