تعویض جزئی مفصل زانو یا تعویض تک‌بخشی مفصل زانو که در منابع پزشکی با عنوان Partial Knee Replacement یا Unicompartmental Knee Arthroplasty (UKA) شناخته می‌شود، نوعی جراحی تعویض مفصل زانو است که در آن فقط قسمت آسیب‌دیده مفصل با پروتز جایگزین می‌شود و بخش‌های سالم زانو تا حد امکان دست‌نخورده باقی می‌مانند.
در این جراحی، جراح ارتوپد قسمت‌های آسیب‌دیده غضروف و استخوان را برداشته و آنها را با اجزای مصنوعی ساخته‌شده از فلز و پلاستیک مخصوص پزشکی جایگزین می‌کند.
این موضوع مهم‌ترین تفاوت تعویض جزئی با تعویض کامل مفصل زانو است؛ در تعویض کامل، بخش بسیار گسترده‌تری از سطوح مفصل بازسازی می‌شود، در حالی که در تعویض تک‌بخشی هدف حفظ حداکثری بافت‌های سالم زانو است.
به همین دلیل، در بیمارانی که شرایط مناسبی برای این جراحی دارند، تعویض جزئی می‌تواند با آسیب بافتی کمتر، دوره نقاهت کوتاه‌تر و احساس طبیعی‌تر زانو همراه باشد.
مفصل زانو از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟
مفصل زانو را می‌توان از نظر محل تماس استخوان‌ها به سه کمپارتمان یا بخش اصلی تقسیم کرد:
- کمپارتمان داخلی یا مدیال (Medial compartment): قسمت داخلی زانو
- کمپارتمان خارجی یا لترال (Lateral compartment): قسمت خارجی زانو
- کمپارتمان کشککی ـ رانی یا پاتلوفمورال (Patellofemoral compartment): قسمتی که بین کشکک یا پاتلا و استخوان ران قرار دارد.
در بسیاری از موارد تعویض تک‌بخشی، تنها یکی از کمپارتمان‌های مدیال یا لترال دچار تخریب شدید شده است؛ بنابراین به‌جای تعویض کل مفصل، فقط همان قسمت آسیب‌دیده درمان می‌شود.
تعویض جزئی مفصل زانو برای چه بیماری‌هایی انجام می‌شود؟
شایع‌ترین علت انجام تعویض جزئی مفصل زانو، استئوآرتریت یا آرتروز زانو است. آرتروز باعث تخریب تدریجی غضروف مفصل می‌شود. اگر این تخریب عمدتاً به یک قسمت از زانو محدود باشد، بیمار ممکن است کاندید تعویض تک‌بخشی باشد.
تعویض جزئی زانو معمولاً زمانی مطرح می‌شود که بیمار علائم قابل توجهی داشته باشد و درمان‌های غیرجراحی نتوانسته باشند به‌اندازه کافی آنها را کنترل کنند. این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- درد مزمن زانو
- درد هنگام راه رفتن یا بالا رفتن از پله
- خشکی و سفتی مفصل
- محدود شدن دامنه حرکت زانو
- تورم
- اختلال در فعالیت‌های روزمره
سابقه آسیب قبلی زانو نیز می‌تواند احتمال ایجاد آرتروز در سنین پایین‌تر را افزایش دهد و در بعضی بیماران در نهایت باعث نیاز به جراحی شود.
چه کسانی کاندید مناسب تعویض جزئی مفصل زانو هستند؟
انتخاب صحیح بیمار یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت تعویض تک‌بخشی زانو است. صرف وجود آرتروز به این معنا نیست که بیمار می‌تواند تعویض جزئی انجام دهد. ابتدا باید مشخص شود آسیب مفصلی تا چه اندازه گسترده است و سایر بخش‌های زانو چه وضعیتی دارند.
به‌طور کلی، کاندید مناسب معمولاً ویژگی‌های زیر را دارد:
- آرتروز عمدتاً به یک کمپارتمان زانو محدود شده است.
- درد بیشتر در همان قسمت آسیب‌دیده احساس می‌شود.
- درمان‌های غیرجراحی نتوانسته‌اند علائم را به‌طور مطلوب کنترل کنند.
- دامنه حرکتی زانو نسبتاً مناسب باقی مانده است.
- انحراف شدید زانو وجود ندارد یا تغییر شکل مفصل قابل اصلاح است.
- وضعیت رباط‌ها و پایداری زانو برای جراحی مناسب است.
- وضعیت عمومی بیمار اجازه انجام جراحی را می‌دهد.
Mayo Clinic نیز محدود بودن آرتروز به یک بخش، درد موضعی، حفظ دامنه حرکت و شکست درمان‌های کم‌تهاجمی را از معیارهای مهم انتخاب بیمار عنوان می‌کند.
آیا برای تعویض جزئی زانو محدودیت سنی وجود دارد؟
در گذشته انتخاب بیمار برای این جراحی با محدودیت‌های سنی سخت‌گیرانه‌تری همراه بود؛ اما امروزه سن به‌تنهایی معیار تعیین‌کننده نیست.
حتی در برخی بیماران جوان‌تر که آرتروز فقط به یک کمپارتمان محدود شده و نیاز به حفظ حداکثری ساختار طبیعی زانو وجود دارد، ممکن است تعویض جزئی گزینه مناسبی باشد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، وضعیت مفصل، میزان آرتروز، سلامت رباط‌ها، شدت علائم، سطح فعالیت و شرایط عمومی بیمار است.
آیا اضافه وزن مانع تعویض جزئی مفصل زانو است؟
وزن بیمار یکی از عواملی است که هنگام انتخاب نوع جراحی بررسی می‌شود، اما BMI بالا به‌تنهایی همیشه به معنی غیرممکن بودن تعویض جزئی نیست. معیارهای قدیمی‌تر درباره وزن سخت‌گیرانه‌تر بودند، اما شواهد جدیدتر نشان داده‌اند که سن و BMI را نمی‌توان در همه بیماران به‌عنوان منع مطلق در نظر گرفت.
با این حال، چاقی شدید ممکن است احتمال بعضی عوارض یا مشکلات پروتز را افزایش دهد؛ بنابراین تصمیم نهایی باید بر اساس شرایط فردی بیمار گرفته شود.
چه کسانی گزینه مناسبی برای تعویض جزئی زانو نیستند؟
اگر آسیب مفصل گسترده باشد، تعویض تک‌بخشی ممکن است انتخاب مناسبی نباشد. مواردی که می‌توانند احتمال انتخاب تعویض کامل مفصل را افزایش دهند عبارت‌اند از:
- آرتروز قابل توجه در بیش از یک کمپارتمان زانو
- تخریب گسترده مفصل
- برخی انواع آرتریت التهابی که چند قسمت مفصل را درگیر کرده‌اند
- ناپایداری قابل توجه زانو
- بعضی موارد آسیب شدید رباطی
- تغییر شکل یا انحراف شدید زانو
- محدودیت بسیار زیاد دامنه حرکتی
- وجود شرایطی که عملکرد پروتز تک‌بخشی را مختل می‌کنند
با این حال، برخی معیارهایی که در گذشته منع مطلق محسوب می‌شدند، امروزه مورد بازنگری قرار گرفته‌اند. بنابراین نمی‌توان فقط بر اساس یک عامل مانند سن، وزن یا حتی وضعیت یک رباط درباره مناسب بودن یا نبودن این جراحی تصمیم گرفت.
آیا برای تعویض جزئی زانو رباط ACL باید سالم باشد؟
رباط صلیبی قدامی یا ACL نقش مهمی در پایداری و حرکت طبیعی زانو دارد. یکی از مزایای تعویض جزئی نسبت به تعویض کامل این است که در بسیاری از موارد می‌توان ACL و PCL و بخش بیشتری از ساختار طبیعی زانو را حفظ کرد.
در گذشته، آسیب یا ناکارآمدی ACL معمولاً یکی از موانع مهم انجام تعویض تک‌بخشی محسوب می‌شد؛ زیرا ناپایداری زانو می‌توانست احتمال سایش پلی‌اتیلن و تخریب سایر قسمت‌های مفصل را افزایش دهد.
با این حال، مطالعات جدید نشان داده‌اند که این موضوع مطلق نیست و بعضی بیماران با ACL آسیب‌دیده اما زانوی از نظر عملکردی پایدار نیز می‌توانند نتایج قابل قبولی داشته باشند. بنابراین وضعیت ACL باید در کنار سایر عوامل بررسی شود و تصمیم نهایی بر عهده جراح ارتوپد است.
چگونه مشخص می‌شود بیمار به تعویض جزئی مفصل زانو نیاز دارد؟
تشخیص فقط بر اساس شدت درد انجام نمی‌شود. جراح ابتدا باید مشخص کند که کدام قسمت مفصل تخریب شده و آیا سایر قسمت‌ها برای حفظ شدن مناسب هستند یا خیر.
معاینه زانو
در معاینه ممکن است موارد زیر بررسی شوند:
- محل دقیق درد
- دامنه خم و صاف شدن زانو
- وجود تورم
- پایداری مفصل
- وضعیت رباط‌ها
- انحراف زانو
- نحوه راه رفتن
- میزان محدودیت عملکردی
رادیوگرافی زانو
تصاویر اشعه ایکس برای بررسی میزان کاهش فضای مفصلی، تخریب استخوان و محل اصلی آرتروز اهمیت زیادی دارند. در بعضی بیماران ممکن است تصاویر در حالت تحمل وزن گرفته شوند تا شدت واقعی کاهش فضای مفصلی بهتر مشخص شود.
MRI یا سی‌تی‌اسکن
MRI یا CT برای همه بیماران الزامی نیست، اما در بعضی شرایط می‌تواند برای بررسی دقیق‌تر ساختارهای مفصل یا برنامه‌ریزی جراحی استفاده شود. در برخی سیستم‌های جراحی رباتیک نیز CT پیش از عمل برای ایجاد مدل سه‌بعدی زانو و برنامه‌ریزی محل دقیق پروتز استفاده می‌شود.
قبل از تعویض جزئی زانو چه درمان‌هایی انجام می‌شود؟
تعویض مفصل معمولاً اولین مرحله درمان آرتروز نیست. اگر شرایط بیمار اجازه دهد، ابتدا ممکن است درمان‌های غیرجراحی یا کم‌تهاجمی امتحان شوند، از جمله:
- اصلاح سطح فعالیت
- کاهش وزن در بیماران دارای اضافه وزن
- داروهای ضدالتهاب و مسکن
- فیزیوتراپی
- تمرینات تقویت عضلات اطراف زانو
- تزریق داخل مفصل در بیماران منتخب
در برخی بیماران با آسیب‌های خاص غضروفی نیز ممکن است روش‌های دیگری برای حفظ مفصل بررسی شوند. تعویض جزئی معمولاً زمانی مطرح می‌شود که این درمان‌ها نتوانسته باشند درد و محدودیت عملکردی بیمار را به شکل قابل قبول کنترل کنند.
انواع تعویض جزئی مفصل زانو
نوع جراحی به محل اصلی آسیب بستگی دارد.
تعویض تک‌بخشی داخلی یا Medial UKA
شایع‌ترین نوع تعویض تک‌بخشی مربوط به قسمت داخلی زانو است. در این روش فقط سطح آسیب‌دیده کمپارتمان مدیال با پروتز جایگزین می‌شود.
تعویض تک‌بخشی خارجی یا Lateral UKA
اگر آرتروز عمدتاً به قسمت خارجی زانو محدود شده باشد، ممکن است تعویض کمپارتمان لترال انجام شود. این نوع جراحی نسبت به نوع مدیال کمتر شایع است.
تعویض مفصل پاتلوفمورال
در بعضی بیماران، تخریب عمدتاً در مفصل بین کشکک و استخوان ران قرار دارد. این بیماران ممکن است بر اساس شدت و محل آسیب کاندید نوع دیگری از تعویض جزئی یعنی Patellofemoral Arthroplasty باشند. این روش از نظر تکنیک و معیار انتخاب بیمار با UKA کلاسیک تفاوت‌هایی دارد و باید جداگانه ارزیابی شود.
آمادگی قبل از تعویض جزئی مفصل زانو
پیش از جراحی، پزشک و جراح مشخص می‌کنند چه بررسی‌هایی برای بیمار لازم است. این اقدامات ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- معاینه عمومی
- آزمایش خون
- نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام
- بررسی وضعیت دندان‌ها و وجود منابع احتمالی عفونت
- تصویربرداری زانو
- در موارد خاص MRI یا CT
بیمار باید تمام داروهای نسخه‌ای، داروهای بدون نسخه، مکمل‌های غذایی و داروهای گیاهی مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهد؛ زیرا ممکن است لازم باشد مصرف برخی از آنها قبل از جراحی تغییر کند یا موقتاً متوقف شود. همچنین تیم جراحی و بیهوشی زمان دقیق قطع غذا و مایعات قبل از عمل را مشخص خواهد کرد.
در جراحی تعویض جزئی مفصل زانو چه اتفاقی می‌افتد؟
در روز جراحی از بیهوشی عمومی یا بی‌حسی منطقه‌ای استفاده می‌شود تا بیمار هنگام عمل درد احساس نکند. در طول عمل، جراح:
- به قسمت آسیب‌دیده مفصل دسترسی پیدا می‌کند.
- غضروف و مقدار مورد نیاز از استخوان آسیب‌دیده را برمی‌دارد.
- اجزای فلزی پروتز را در محل مناسب قرار می‌دهد.
- یک قطعه پلی‌اتیلنی یا پلاستیکی مخصوص بین اجزا قرار می‌دهد تا نقش سطح لغزنده مفصل را ایفا کند.
هدف این است که فقط قسمت بیمار مفصل بازسازی شود و تا حد امکان استخوان، رباط‌ها و سایر قسمت‌های سالم زانو حفظ شوند.
عمل تعویض جزئی زانو چقدر طول می‌کشد؟
جراحی تعویض جزئی مفصل زانو معمولاً حدود یک ساعت زمان می‌برد، هرچند مدت دقیق عمل به وضعیت بیمار و تکنیک مورد استفاده بستگی دارد.
تعویض جزئی مفصل زانو با ربات چیست؟
در برخی مراکز از جراحی رباتیک یا Robotic-assisted Partial Knee Replacement برای کمک به برنامه‌ریزی و اجرای دقیق‌تر عمل استفاده می‌شود.
منظور از جراحی رباتیک این نیست که ربات به‌تنهایی بیمار را جراحی می‌کند. کنترل عمل همچنان در اختیار جراح است و سیستم رباتیک نقش یک ابزار کمکی بسیار دقیق را دارد.
در بعضی سیستم‌ها، بر اساس تصاویر CT یک مدل سه‌بعدی از زانو ایجاد می‌شود. جراح با کمک این مدل درباره مقدار استخوانی که باید برداشته شود و محل و زاویه قرارگیری پروتز برنامه‌ریزی می‌کند. هنگام عمل نیز سیستم می‌تواند با بازخوردهای مختلف به جراح کمک کند تا برش استخوان و قرار دادن پروتز مطابق برنامه انجام شود.
مزیت احتمالی جراحی رباتیک چیست؟
مزایای بالقوه آن می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- برنامه‌ریزی دقیق‌تر قبل از جراحی
- کنترل بهتر میزان برداشت استخوان
- تعیین دقیق‌تر محل و زاویه پروتز
- تطبیق بهتر پروتز با آناتومی بیمار
- کمک به حفظ بیشتر استخوان سالم
با این حال، استفاده از ربات به‌تنهایی تضمین‌کننده نتیجه بهتر نیست و انتخاب صحیح بیمار، تجربه جراح و تکنیک جراحی همچنان عوامل بسیار مهمی هستند.
بعد از جراحی تعویض جزئی زانو چه اتفاقی می‌افتد؟
بعد از جراحی بیمار به بخش ریکاوری منتقل می‌شود و برای چند ساعت تحت نظر قرار می‌گیرد. تیم درمان مواردی مانند:
- فشار خون
- ضربان قلب
- سطح هوشیاری
- تنفس
- درد
را کنترل می‌کند. بسیاری از بیماران می‌توانند همان روز جراحی مرخص شوند، اما بعضی افراد بر اساس شرایط جسمانی و نظر جراح ممکن است یک شب در بیمارستان بمانند.
مزایای تعویض جزئی مفصل زانو چیست؟
در بیمارانی که به‌درستی برای این جراحی انتخاب شده‌اند، تعویض جزئی می‌تواند درد و خشکی ناشی از آرتروز را کاهش داده و حرکت مفصل و کیفیت زندگی را بهبود دهد. از مهم‌ترین مزایای آن در مقایسه با تعویض کامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- حفظ بیشتر استخوان طبیعی
- حفظ بیشتر رباط‌ها و بافت‌های سالم
- جراحی محدودتر
- کاهش میزان آسیب به بافت‌های اطراف
- خونریزی کمتر در بسیاری از بیماران
- درد کمتر بعد از عمل در برخی بیماران
- توان‌بخشی سریع‌تر
- بازگشت سریع‌تر به بعضی فعالیت‌های روزمره
- احساس طبیعی‌تر زانو در بسیاری از بیماران
تفاوت تعویض جزئی و تعویض کامل مفصل زانو
| معیار | تعویض جزئی زانو | تعویض کامل زانو |
| میزان درگیری مفصل | معمولاً یک کمپارتمان | آسیب گسترده‌تر مفصل |
| میزان برداشت استخوان | کمتر | بیشتر |
| حفظ بافت سالم | بیشتر | کمتر |
| حفظ ACL و PCL | معمولاً بیشتر امکان‌پذیر است | بسته به نوع پروتز متفاوت است |
| وسعت جراحی | محدودتر | گسترده‌تر |
| خونریزی | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
| دوره اولیه نقاهت | معمولاً کوتاه‌تر | معمولاً طولانی‌تر |
| احساس طبیعی مفصل | در برخی بیماران بیشتر | متغیر |
| احتمال نیاز به جراحی مجدد | وجود دارد | وجود دارد |
| بهترین کاندید | آرتروز محدود به یک بخش | آرتروز گسترده یا چندبخشی |
تعویض جزئی ذاتاً «بهتر» از تعویض کامل نیست. هر کدام برای گروه متفاوتی از بیماران مناسب هستند. اگر آرتروز محدود به یک بخش باشد، حفظ سایر قسمت‌های سالم می‌تواند منطقی باشد؛ اما اگر قسمت‌های مختلف زانو تخریب شده باشند، تعویض کامل ممکن است انتخاب مناسب‌تری باشد.
پروتز تعویض جزئی زانو چقدر عمر می‌کند؟
بسیاری از پروتزهای تعویض جزئی می‌توانند برای مدت طولانی عملکرد مناسبی داشته باشند و در منبع اصلی نیز به ماندگاری ۱۰ سال یا بیشتر در بسیاری از بیماران اشاره شده است. با این حال، هیچ عدد ثابتی برای همه بیماران وجود ندارد. طول عمر پروتز ممکن است تحت تأثیر عوامل زیر قرار گیرد:
- سن
- وزن
- سطح فعالیت
- کیفیت استخوان
- تکنیک جراحی
- نوع پروتز
- نحوه قرارگیری پروتز
- پیشرفت آرتروز در قسمت‌های دیگر زانو
آیا تعویض جزئی زانو در آینده می‌تواند به تعویض کامل تبدیل شود؟
بله. یکی از موضوعاتی که بیمار قبل از جراحی باید درباره آن بداند این است که تعویض جزئی لزوماً آخرین جراحی زانو در تمام طول زندگی نیست.
اگر در سال‌های بعد آرتروز در سایر کمپارتمان‌های زانو پیشرفت کند یا پروتز دچار مشکل شود، ممکن است جراحی مجدد یا Revision Surgery لازم باشد. در بعضی از این بیماران، تعویض تک‌بخشی قبلی به تعویض کامل مفصل زانو تبدیل می‌شود.
چرا ممکن است تعویض جزئی زانو شکست بخورد یا نیاز به جراحی مجدد پیدا کند؟
دلایل مختلفی می‌توانند در Revision نقش داشته باشند، از جمله:
- پیشرفت آرتروز در کمپارتمان‌های دیگر زانو
- شل شدن اجزای پروتز
- فرسودگی یا سایش اجزای پلی‌اتیلنی
- عفونت
- درد مداوم
- شکست یا مشکل مکانیکی پروتز
- ناپایداری مفصل
- مشکلات مرتبط با قرارگیری پروتز
به همین دلیل انتخاب صحیح بیمار و قرارگیری مناسب پروتز اهمیت زیادی در نتیجه بلندمدت جراحی دارند.
عوارض تعویض جزئی مفصل زانو چیست؟
اگرچه بسیاری از بیماران نتیجه مطلوبی از جراحی دریافت می‌کنند، هیچ عمل جراحی بدون احتمال عارضه نیست. عوارض احتمالی تعویض جزئی زانو می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- لخته خون
- عفونت محل عمل یا عفونت عمقی مفصل
- آسیب عصب
- آسیب رگ‌های خونی
- شل شدن پروتز
- فرسودگی زودرس پروتز
- تشکیل بافت اسکار
- کاهش دامنه حرکت
- خشکی مفصل
- ادامه داشتن یا بازگشت درد
وجود بعضی بیماری‌های زمینه‌ای نیز می‌تواند روند بهبودی را پیچیده‌تر کند؛ بنابراین بیمار باید سابقه پزشکی کامل خود، از جمله دیابت، اختلالات انعقادی و بیماری‌های خودایمنی را به پزشک اطلاع دهد.
دوره نقاهت تعویض جزئی مفصل زانو چقدر است؟
بهبود کامل ممکن است چند ماه طول بکشد، اما بسیاری از بیماران می‌توانند حدود شش هفته بعد از جراحی بخش قابل توجهی از فعالیت‌های معمول خود را از سر بگیرند. زمان دقیق ریکاوری در هر فرد متفاوت است و به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:
- سن
- وضعیت جسمانی
- سطح فعالیت قبل از جراحی
- قدرت عضلات
- بیماری‌های زمینه‌ای
- نوع شغل
- روند فیزیوتراپی
استفاده از یخ بعد از عمل
قرار دادن کمپرس سرد چند مرتبه در روز و هر بار حدود ۲۰ دقیقه می‌تواند به کاهش درد و تورم کمک کند.
بالا نگه داشتن پا
بالا نگه داشتن زانو نسبت به سطح قلب، به‌خصوص در روزهای ابتدایی، می‌تواند به کاهش تورم کمک کند.
مراقبت از محل جراحی
پانسمان و محل برش باید طبق دستور جراح تمیز و خشک نگه داشته شوند. زمان تعویض پانسمان و اجازه استحمام باید بر اساس توصیه تیم درمان باشد.
تمرینات خانگی
تمرینات حرکتی و تقویتی معمولاً خیلی زود بعد از عمل آغاز می‌شوند تا:
- خشکی مفصل کاهش پیدا کند.
- قدرت عضلات حفظ شود.
- دامنه حرکت زانو بهبود یابد.
- بیمار سریع‌تر به عملکرد طبیعی برگردد.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی یکی از اجزای مهم دوره نقاهت است. فیزیوتراپیست به بیمار کمک می‌کند خم و صاف کردن زانو، تحمل وزن، راه رفتن و سپس فعالیت‌های پیچیده‌تر را به‌صورت تدریجی و ایمن تمرین کند. ما در مطلب فیزیوتراپی بعد از تعویض مفصل زانو نحوه فیزیوتراپی بعد از جراحی را بررسی کرده ایم.
برای آشنایی با مراقبت های بیشتر بعد از جراحی تعویض مفصل می توانید به مقاله دوره نقاهت تعویض مفصل زانو مراجعه کنید.
آیا بعد از تعویض جزئی زانو می‌توان سریع راه رفت؟
معمولاً بیمار خیلی زود بعد از جراحی و با کمک واکر یا وسایل کمکی می‌تواند راه رفتن را شروع کند. هدف از حرکت زودهنگام، بازگرداندن تدریجی عملکرد زانو، کاهش ضعف عضلانی و کمک به روند توان‌بخشی است. میزان وزن‌گذاری و استفاده از واکر یا عصا باید دقیقاً طبق دستور جراح و فیزیوتراپیست باشد.
کنترل درد بعد از تعویض جزئی زانو
احساس درد در روزها و هفته‌های ابتدایی بعد از عمل طبیعی است. برای کنترل درد ممکن است از ترکیبی از موارد زیر استفاده شود:
- داروهای مسکن نسخه‌ای
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAIDs در صورت مناسب بودن برای بیمار
- استامینوفن
- کمپرس سرد
- بالا نگه داشتن پا
مقدار و زمان مصرف داروها باید دقیقاً طبق دستور پزشک باشد. اگر درد بسیار شدید باشد، به‌جای کاهش تدریجی افزایش پیدا کند یا با داروهای تجویز‌شده کنترل نشود، باید با جراح تماس گرفته شود.
چه زمانی می‌توان بعد از تعویض جزئی زانو به کار برگشت؟
زمان بازگشت به کار به نوع شغل بستگی دارد. افرادی که کار اداری و کم‌تحرک دارند ممکن است زودتر بتوانند به کار بازگردند، در حالی که مشاغلی که نیاز به:
- ایستادن طولانی
- راه رفتن زیاد
- بالا و پایین رفتن از پله
- حمل بار
- فعالیت فیزیکی سنگین
دارند، به دوره نقاهت بیشتری نیاز خواهند داشت. در منبع اصلی به استراحت حدود یک تا دو هفته‌ای در منزل برای بسیاری از بیماران اشاره شده است، طبق نظرات متخصصان افرادی که تمام روز روی پا کار می‌کنند ممکن است حدود شش تا هشت هفته برای بازگشت کامل به کار زمان نیاز داشته باشند.
چه زمانی بعد از تعویض جزئی زانو می‌توان رانندگی کرد؟
برای رانندگی یک زمان ثابت برای همه بیماران وجود ندارد.
بیمار زمانی باید رانندگی را شروع کند که:
- کنترل کافی روی پای خود داشته باشد.
- بتواند بدون تأخیر پدال‌ها را کنترل کند.
- دامنه حرکت کافی داشته باشد.
- درد مانع واکنش سریع او نشود.
- داروهایی که هوشیاری را کاهش می‌دهند مصرف نکند.
- جراح اجازه رانندگی داده باشد.
همچنین زمان بازگشت به رانندگی می‌تواند بسته به اینکه پای راست یا چپ جراحی شده باشد متفاوت باشد.
آیا بعد از تعویض جزئی زانو می‌توان ورزش کرد؟
هدف از تعویض جزئی فقط کاهش درد نیست؛ در بسیاری از بیماران هدف اصلی بازگشت به یک زندگی فعال‌تر است. پس از تکمیل مراحل توان‌بخشی، فعالیت‌های کم‌ضربه معمولاً انتخاب مناسب‌تری هستند، مانند:
- پیاده‌روی
- شنا
- دوچرخه‌سواری
- دوچرخه ثابت
- تمرینات کنترل‌شده قدرتی
- برخی ورزش‌های کم‌فشار
دکتر کوکبی به امکان بازگشت بسیاری از بیماران مناسب به فعالیت‌های روزمره و ورزش‌هایی مانند گلف یا تنیس اشاره کرده است. ورزش‌های پرضربه، دویدن طولانی، پرش یا فعالیت‌هایی که فشار زیادی به مفصل وارد می‌کنند باید با نظر جراح انجام شوند.
س از تعویض مفصل زانو، انجام تمرینات حرکتی و تقویتی به‌صورت تدریجی می‌تواند به بهبود دامنه حرکتی، حفظ قدرت عضلات و بازگشت بهتر بیمار به فعالیت‌های روزمره کمک کند. برای آشنایی با این حرکت ها به مطلب ورزش های بعد از تعویض مفصل زانو مراجعه کنید.
آیا بعد از تعویض جزئی زانو می‌توان از پله بالا رفت؟
بله، هدف توان‌بخشی این است که بیمار دوباره بتواند فعالیت‌هایی مانند راه رفتن و استفاده از پله را انجام دهد. اما این توانایی بلافاصله به حالت طبیعی برنمی‌گردد و در روزهای ابتدایی ممکن است بیمار برای بالا یا پایین رفتن از پله نیاز به عصا، نرده و تکنیک خاصی داشته باشد. با تقویت عضلات ران و بهبود دامنه حرکتی، استفاده از پله معمولاً آسان‌تر می‌شود.
شروع راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو معمولاً به‌صورت تدریجی و با کمک وسایل کمکی انجام می‌شود. ما در مطلب راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو نکاتی که باید مراعات کنید را بررسی کرده ایم.
آیا می‌توان بعد از تعویض جزئی زانو زانو زد؟
برخی بیماران پس از تکمیل دوره بهبودی می‌توانند زانو بزنند، اما ممکن است این حرکت برای مدتی ناراحت‌کننده یا حساس باشد. توانایی زانو زدن به مواردی مانند دامنه حرکتی، حساسیت محل برش، قدرت عضلانی و وضعیت پروتز بستگی دارد. در صورت نیاز شغلی یا ورزشی به زانو زدن، بهتر است این موضوع قبل و بعد از جراحی با جراح و فیزیوتراپیست مطرح شود.
چگونه خانه را برای دوران نقاهت آماده کنیم؟
در روزها یا هفته‌های ابتدایی ممکن است بیمار برای برخی فعالیت‌ها نیاز به کمک داشته باشد، مانند:
- حمام کردن
- نظافت
- شستن لباس‌ها
- آشپزی
- خرید
قبل از جراحی بهتر است محیط خانه ایمن شود. برای مثال:
- صندلی مناسب در حمام قرار داده شود.
- دستگیره کمکی در سرویس بهداشتی نصب شود.
- فرش‌ها و قالیچه‌های لغزنده جمع شوند.
- سیم‌ها و موانع روی زمین برداشته شوند.
- نرده پله‌ها بررسی شود.
این اقدامات خطر زمین خوردن در دوران نقاهت را کاهش می‌دهند.
چه زمانی بعد از تعویض جزئی زانو باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر باید سریعاً با پزشک یا تیم درمان تماس گرفته شود:
- درد قفسه سینه
- تنگی نفس
- تب بالا
- خونریزی غیرطبیعی
- ترشح از محل جراحی
- تورم یا قرمزی غیرطبیعی اطراف زخم
- بوی نامطبوع از زخم
- گرم شدن قابل توجه محل جراحی
- درد جدید یا شدیدتر در ساق یا مچ پا
- درد بسیار شدید که با دارو کنترل نمی‌شود
درد قفسه سینه یا تنگی نفس پس از جراحی می‌تواند نیازمند بررسی فوری پزشکی باشد.
تعویض جزئی بهتر است یا تعویض کامل مفصل زانو؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. اگر فقط یک بخش مفصل تخریب شده باشد و سایر قسمت‌های زانو وضعیت مناسبی داشته باشند، تعویض جزئی می‌تواند امکان حفظ بیشتر ساختار طبیعی زانو را فراهم کند.
اما اگر آرتروز چند کمپارتمان را درگیر کرده باشد، انجام تعویض جزئی ممکن است مشکل بیمار را به‌طور کامل برطرف نکند و تعویض کامل گزینه مناسب‌تری باشد. بنابراین انتخاب بین این دو جراحی باید بعد از:
- معاینه دقیق
- بررسی تصاویر زانو
- مشخص کردن محل و شدت آرتروز
- ارزیابی رباط‌ها
- بررسی دامنه حرکت
- ارزیابی سن، سطح فعالیت و شرایط عمومی بیمار
انجام شود.
آیا تعویض جزئی مفصل زانو برای من مناسب است؟
تعویض جزئی زانو برای همه بیماران مبتلا به آرتروز مناسب نیست. به‌طور کلی زمانی می‌توان این جراحی را بررسی کرد که درد و محدودیت زانو برای مدت طولانی ادامه داشته باشند، درمان‌های غیرجراحی اثر کافی نداشته باشند و بررسی‌ها نشان دهند که آسیب عمدتاً در یک قسمت از مفصل متمرکز شده است. برای انتخاب روش مناسب باید وضعیت هر سه کمپارتمان زانو، رباط‌ها، محور اندام، دامنه حرکت و شدت آرتروز بررسی شوند.
دکتر هومن کوکبی، متخصص و جراح ارتوپد، پس از معاینه و بررسی تصاویر می‌تواند مشخص کند که آیا حفظ قسمت‌های سالم مفصل و انجام تعویض جزئی زانو برای بیمار امکان‌پذیر است یا تعویض کامل مفصل گزینه مناسب‌تری خواهد بود.
انتخاب دقیق بیمار یکی از مهم‌ترین مراحل موفقیت این جراحی است؛ بنابراین تصمیم برای انجام تعویض جزئی مفصل نباید فقط بر اساس سن، شدت درد یا یک تصویر رادیولوژی گرفته شود.
سؤالات متداول
تعویض تک‌بخشی زانو همان تعویض جزئی است؟
بله. اصطلاح‌های Partial Knee Replacement و Unicompartmental Knee Arthroplasty معمولاً برای جراحی‌ای استفاده می‌شوند که فقط قسمت آسیب‌دیده مفصل زانو را جایگزین می‌کند.
دوره نقاهت تعویض جزئی زانو چقدر است؟
بسیاری از بیماران در حدود شش هفته می‌توانند بخش قابل توجهی از فعالیت‌های معمول را از سر بگیرند، اما بهبودی کامل ممکن است چند ماه طول بکشد.
آیا تعویض جزئی زانو از تعویض کامل بهتر است؟
نه در همه بیماران. تعویض جزئی برای آرتروز محدود مناسب‌تر است و تعویض کامل معمولاً زمانی انجام می‌شود که تخریب قسمت‌های بیشتری از مفصل را درگیر کرده باشد.
آیا بعد از تعویض جزئی زانو دوباره به تعویض کامل نیاز پیدا می‌کنم؟
ممکن است. اگر آرتروز به قسمت‌های دیگر زانو گسترش پیدا کند یا پروتز دچار مشکل شود، در آینده احتمال Revision و تبدیل جراحی به تعویض کامل وجود دارد.
آیا ACL در تعویض جزئی زانو حفظ می‌شود؟
در بسیاری از جراحی‌های UKA رباط صلیبی قدامی حفظ می‌شود. وضعیت و عملکرد آن نیز یکی از مواردی است که پیش از انتخاب بیمار بررسی می‌شود.
آیا جوانان می‌توانند تعویض جزئی زانو انجام دهند؟
بله، سن به‌تنهایی مانع جراحی نیست. میزان و محل تخریب مفصل و شرایط بالینی بیمار اهمیت بیشتری دارند.
آیا افراد دارای اضافه وزن می‌توانند تعویض جزئی زانو انجام دهند؟
BMI بالا به‌تنهایی همیشه منع مطلق نیست، اما چاقی شدید می‌تواند بر خطر عوارض و انتخاب روش جراحی تأثیر بگذارد.
تعویض جزئی زانو با ربات بهتر است؟
ربات می‌تواند به جراح در برنامه‌ریزی، برداشت کنترل‌شده استخوان و قرار دادن دقیق‌تر پروتز کمک کند، اما مناسب بودن این روش به شرایط بیمار، سیستم مورد استفاده و تجربه جراح بستگی دارد.
آیا بعد از تعویض جزئی زانو می‌توان دوباره ورزش کرد؟
در بسیاری از بیماران بله. هدف اصلی توان‌بخشی بازگشت به فعالیت‌های روزمره و ورزش‌های مناسب، به‌خصوص فعالیت‌های کم‌ضربه است. نوع و شدت ورزش باید با جراح یا فیزیوتراپیست هماهنگ شود.
آیا بعد از تعویض جزئی زانو می‌توان راه رفت؟
معمولاً بیمار خیلی زود پس از جراحی با کمک واکر یا وسیله کمکی راه رفتن را آغاز می‌کند و سپس با پیشرفت توان‌بخشی میزان وابستگی به وسایل کمکی کاهش پیدا می‌کند.
نظــــر شمـــــــا؟